Ymchwiliad i gynllun iaith Cyngor Merthyr Tudful

Mae Bwrdd yr Iaith Gymraeg wedi penderfynu cynnal ymchwiliad statudol i'r modd y mae Cyngor Merthyr Tudful yn gweithredu ei bolisi iaith Gymraeg.

Ym mis Tachwedd a Rhagfyr 2011 fe dderbyniodd y bwrdd honiadau oedd yn codi amheuon am ddull yr awdurdod o weithredu'r cynllun.

Cafodd y cyngor wybod am y penderfyniad ar Ionawr 9 2012.

Fe fydd yr ymchwiliad yn edrych ar nifer o faterion penodol o fewn y cynllun iaith, sef:

Roedd aelodau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi cyhuddo'r cyngor o "fynd yn groes i'w gynllun iaith yn gyson ac yn ddifrifol", gan ychwanegu bod "ffurflenni, negeseuon ffôn a gohebiaeth swyddogol yn anwybyddu ymrwymiadau i ddwyieithrwydd".

"Gyda chynifer o blant yn mynd trwy addysg Gymraeg mae'r cyngor yn gadael nid yn unig y cyhoedd i lawr," meddai cadeirydd y Gymdeithas, Bethan Williams.

"Ond, hefyd yn colli cyfle i ddefnyddio sgiliau'r genhedlaeth newydd - cenhedlaeth sy'n dod trwy'r system addysg yn rhugl yn Gymraeg."

Dywedodd fod methiant y cyngor i lynu at ei gynllun iaith yn tanseilio'r iaith ar lefel gymunedol.

Mewn ymateb dywedodd y cyngor eu bod yn ymwybodol bod y bwrdd yn edrych ar faterion sy'n ymwneud â'u polisi iaith Gymraeg.

"Fe fyddwn yn cydweithio gyda nhw ar y materion yma," ychwanegodd llefarydd.

Ond ychwanegodd Bethan Williams bod gan y cyngor "gyfle i gadw pobl ifanc yn yr ardal a defnyddio eu sgiliau iaith nhw".

"Gobeithiwn y bydd Comisiynydd y Gymraeg fydd yn dechrau ei swydd cyn bo hir yn sicrhau na welwn ni achosion fel hyn bellach."

Honnodd fod problemau tebyg mewn nifer o gynghorau eraill yn y de a bod y mudiad yn cynnal arolwg o'r cynghoraul.