Steddfod Yr Urdd a'r Gymraeg

Ychydig ddyddiau sydd tan Eisteddfod yr Urdd 2016, sy'n golygu bod bron i flwyddyn wedi mynd heibio ers iddi gael ei chynnal yn Sir Caerffili.

Eleni bydd tua 90,000 o ymwelwyr o bob cwr o Gymru yn ymweld â'r tir ger Ysgol Uwchradd Fflint rhwng 30 Mai-4 Mehefin.

Ond mewn ardal ble nad yw'r rhan helaeth o bobl yn siarad Cymraeg, ydy'r Steddfod yn manteisio ar y cyfle i hybu'r Gymraeg yn yr ardaloedd yma?

Yn ôl Cyfrifiad 2011, dywedodd bron i 80% o drigolion Sir y Fflint nad oedd ganddyn nhw unrhyw Gymraeg - gyda'r ffigwr dros 80% yng Nghaerffili.

Cafodd yr Eisteddfod yno'r llynedd ei disgrifio fel "[c]yfle gwych i hyrwyddo ac annog pobl leol i ddysgu Cymraeg".

Felly faint o effaith mae digwyddiad fel Eisteddfod yr Urdd yn ei gael ar yr ardaloedd lle nad yw'r Gymraeg yn rhan o fywyd pobl o ddydd i ddydd? Oes yna effeithiau positif yn y tymor hir?

Roedd Lowri Jones, sy'n gweithio ym Menter Iaith Caerffili, yn aelod o'r pwyllgor gwaith ar gyfer y Steddfod llynedd.

Meddai: "Beth oedd yn dda i weld fan hyn oedd bod grŵp mawr o bobl yn eu hugeiniau, tridegau a phedwardegau wedi helpu ni yn ystod y Steddfod y llynedd.

"Mae ganddom ni griw o gefnogwyr hŷn ond roedd hyn wedi trosglwyddo rhwng y cenedlaethau sydd yn anodd i'w cyrraedd weithiau. Mae'n grêt i weld hynny.

"Bydden i'n dweud fod y Steddfod wedi cael effaith hirdymor - yn enwedig ar fusnesau lleol sydd wedi gweld pwysigrwydd y Gymraeg am y tro cynta' efallai."

"O'n i'n awyddus i weld fod yr unigolion yma oedd wedi bod yn flaenllaw ym mharatodau'r Eisteddfod y llynedd yn cario 'mlaen i gefnogi," ychwanegodd Lowri.

"Un o'r pethau sydd wedi digwydd ydy bod y bobl yma wedi cefnogi pwyllgorau oedd eisoes yn trefnu gweithgareddau drwy'r Gymraeg yn y gymuned. Mae hynny'n dda i weld.

"Cawsom ni ddigwyddiad Cinio Dydd Gŵyl Ddewi mawr yn y castell eleni ac roedd 'na drafodaeth i wneud hwnna'n rhywbeth blynyddol.

"Mae 'na dwf yn bendant wedi bod yn y rhai sy'n gwirfoddoli. Yn sicr mae 'na fwy o waith i'w wneud ond mae'r rhwydweithiau yna yn eu lle bellach."

Mae Rhydian Birkinshaw, 20, yn astudio ym Mhrifysgol Met Caerdydd ac yn byw yn ardal Llanbradach, Caerffili.

Dywedodd nad oedd yn teimlo fod yr effaith a gafodd Steddfod yr Urdd ar ei fro genedigol wedi bod mor bellgyrhaeddol a byddai rhai yn hoffi credu.

"Falle fod hyn braidd yn cynical ond dwi'n credu bod Steddfod yr Urdd wedi bod yn ychydig o anti-climax - fel Gemau Olympaidd 2012," meddai Rhydian.

"Y bwriad oedd cael lot fwy o bobl i siarad Cymraeg, ond dyw e ddim wedi digwydd. Gall hynny fod lawr i'r diffyg diddordeb yn y Gymraeg yn lleol. Ond dyw fy rhieni i ddim yn siarad Cymraeg a dwi'n gwybod bod rhai pobl fel nhw yn teimlo tipyn bach yn excluded."

Ond mae o'r farn mai manteisio ar y dechnoleg fodern yw'r brif ffordd o gael Cymry ifanc i drochi yn yr iaith.

"Roedd 'na lot o waith da ar gyfryngau cymdeithasol yn ystod yr Eisteddfod llynedd," meddai. "Dwi'n meddwl mai dyna yw'r ffordd ymlaen."