روزنامه های تهران؛ همه پرسی کردستان عراق: تهدید یا فرصت

روزنامه های امروز صبح تهران، چهارشنبه پنجم مهر همچنان همه پرسی دیروز اقلیم کردستان عراق را با اهمیت دیده و گزارش آن را منعکس کرده و در مقالاتی به تاثیر این ماجرا در سرنوشت ایران و ایرانیان پرداخته اند. در حالی که روزنامه های تندرو به شدت به رهبران کرد و حامیان آن ها تاخته و همه پرسی را خدعه ای اسراییلی و آمریکایی خوانده اند، روزنامه های میانه رو چند مقاله دارند با این نظر که استقلال کردستان عراق به نفع ایران خواهد بود.

شکست سخت تیم فوتبال پرسیولیس در مصاف با تیم الهلال سعودی، ناکامی های ورزشی، و اعلام جرم دادستانی تهران علیه مدیر کانال تلگرام از دیگر مطالب مهم این روزنامه هاست.

روزنامه بهار با عنوان تحقیرآمیز نشان داده که شکست تیم محبوب فوتبال پرسپولیس در برابر الهلال را، ناشی از عملکرد مهدی طارمی و مدیران باشگاه می داند که اخیرا توسط فیفا جریمه شده اند.

شهروند در سرمقاله خود با عنوان «زنده باد فیفا» با اشاره به آشفتگی هایی که در کار ورزش کشور است و جریمه هایی که از سوی فدراسیون های بین المللی برای تیم ها و فدراسیون های ایرانی وضع می شود نوشته: اگر فیفا و نظارت فدراسیون‌های بین‌المللی نبود، الان وضع مدیریت ورزش فوتبال و سایر ورزش‌ها چگونه بود؟ واقعیت این است که ابتذال مدیریت‌های ورزشی در ایران پدیده‌ منحصربه‌فردی نیست و اگر فیفا نبود که این خطاها را برملا کند، طبعا هیچ‌کس زیر بار این مشکلات نمی‌رفت. به همین دلیل می‌توان مدعی شد که سایر مدیریت‌ها نیز کمابیش دچار این خطاها و بدتر از آن هستند، ولی چون تحت ‌نظارت و داوری یک نهاد مستقل نیستند طبعا صدای تخلفات آنها در نمی‌‌آید.

به نوشته این روزنامه: عمده اختلافات که به مراجع فراملی ارجاع شده و شدیدترین احکام علیه طرف ایرانی صادر می‌شود به علت این است که ورزش حرفه‌ای ایران عملا دولتی است و تمامی بودجه‌ آن از جیب دولت پرداخت می‌شود، اعمال نفوذ دولتی‌ها در آن رواج دارد، ولی مسأله‌ مهم این است که مدیران دولتی و عمومی تعهد‌ کافی برای دخل و خرج تیم‌های خود را ندارند و در برابر خطاهای فاحش نیز پاسخگو نیستند و از آن‌جا که در بدترین شرایط فقط برای مدتی کنار می‌روند و دوباره بازمی‌گردند!

شهروند بر اساس همین استدلال معتقد است: مدیران به دلیل فشار افکار عمومی پرداخت پول را به دولت تحمیل و حتی ترتیبی در پیش می گیرند که تیم تا لبه‌ تعلیق برود بلکه دولت اقدامی برای پرداخت جریمه‌ آنها انجام دهد. این وضع در تیم‌های اروپایی وجود ندارد و آنها وابسته به بخش خصوصی هستند؛ دخل‌وخرج شفافی دارند و باید سودآور عمل کنند؛ در غیر این‌صورت صاحبان سهام، مدیران را عوض می‌کنند. پس زنده‌باد فیفا که حداقل این مشکلات و ناکارآمدی‌ها را در مدیریت ورزشی ما به نمایش می‌گذارد.

فردای همه پرسی

علی خرم در سرمقاله روزنامه ایران نوشته: شادی‌ها و هیاهوها در اقلیم کردستان عراق با خاتمه همه‌پرسی پایان یافت و زمان جمع‌بندی مردم کُرد از این اقدام فرا رسیده است. حالا پرسش این است که آیا حمایت سیاسی جهان را به ‌همراه دارد؟ آیا از نظر حقوقی و سیاسی، حمایت و رضایت دولت مرکزی بغداد که شرط مهم حقوق بین‌الملل برای هر همه‌پرسی استقلال است را در کنار خود می‌بیند؟ آیا از نظر اقتصادی، امروز آنها و فردای آنها از دیروزشان بهتر است؟ آیا حمایت ایران و ترکیه را به عنوان شرکای اصلی تجاری و امنیتی خود جلب کرده‌اند؟

این استاد دانشگاه حقوق بین‌المللی با طرح این پرسش که آیا از نظر انسانی، کردها بیشتر محبوب اقوام خود و ملت‌های همسایه شده‌اند نوشته در یک نگاه اجمالی، پاسخ به این سؤالات و سؤالات مشابه منفی به نظر می‌رسد. شاید به این دلیل بود که جهان تقریباً به طور یکپارچه در مورد این همه‌پرسی موضعی مخالف و منفی گرفت. در یک تحلیل سنجیده می‌توان دریافت دغدغه اصلی جهان در خاورمیانه، مبارزه با تروریسم داعش و پایان دادن به حکومت خودخوانده این افراط‌گرایان در عراق، سوریه و افغانستان است و هرگونه مانع‌تراشی در این راه، به معنای نجات داعش و ایجاد راه فرار برای تروریسم است.

سرمقاله روزنامه دولت تاکید کرده: در دیدگاه حقوق بین‌الملل، اصل تعیین سرنوشت برای رهایی از استعمار، تدوین و تنظیم گردید و برای اینکه مورد سوء استفاده و بهانه برخی رهبران قومیت‌ها قرار نگیرد که کشورها را به صورت دومینو در معرض تجزیه قرار دهند، از یکسو آن را با اصل حفظ و احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورها مسدود کرده و از سوی دیگر تعیین موارد استثنایی استقلال قومیت‌ها را در اختیار شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار داده است.

خدمت داعش به بارزانی

عبد‌الله گنجی در سرمقاله روزنامه جوان نوشته: بدون ترديد داعشيان اعتقادي به كشور ـ ملت ندارند و طبق نقشه‌اي كه ارائه كردند به امت ـ كشور مي‌انديشند كه فارغ از حقوق و عرف بين‌الملل موجود است. بنابراين نمي‌توان جدايي كردستان عراق را هدف آگاهانه داعش تلقي کود. اما به وجود آورندگان داعش، زمينه‌ها، انگيزه‌ها و هوس رهبران كردستان عراق را تقويت نمودند و اگر داعش در عراق متولد نشده بود، ساز جدايي كردستان عراق به مثابه يك رؤيا و آرمان دور از دست باقي مي‌ماند و رهبران فعلي آن هرگز خود را به عنوان بانيان آن در تاريخ ثبت نمي‌كردند.

نویسنده به عنوان یکی از دلایل نظریه خود نوشته: كردستان عراق منهاي منطقه كركوك سرزميني غير راهبردي است. نه دشت‌هاي حاصلخيز دارد و نه صنعتي و نه به درياي آزاد براي تجارت راه دارد. ظهور داعش و تصرف شمال عراق زمينه‌ساز تصرف كركوك توسط اكراد شد و اين منطقه راهبردي و ثروت‌خيز كه 40درصد نفت عراق را در خود جاي داده است، زمينه‌سازي استقلال اقتصادي و ثروت آينده يك دولت را رهنمون شد. بنابراين اولين كمك داعش به كردستان مستقل، زمينه‌سازي تصرف سرزمين‌هاي ثروت‌خيز خارج از قلمرو اقليم بود. اقليم به علاوه كركوك يك كشور نفتي و واجد درآمد است.

جوان در نهایت به این جا رسیده که: اسراییل به شدت نگران انرژي و پتانسيل انساني به وجود آمده در دوران مبارزه با داعش‌اند. آنان نگران هستند كه در پسا داعش، ظرفيت نيروي انساني كارآزموده و جنگ ديده پاكستاني، افغاني، عراقي، سوري، لبناني و ايراني موجود در سوريه و عراق براي آزادي بلندي‌هاي جولان به كار گرفته شود. لذا طراحي آنان اين است كه اين نيروي عظيم را كه سيدحسن نصرالله نيز بر آن تأكيد كرد در یک بحران دیگر سرگرم کنند.

شرم آورترین بخش ماجرا

جعفربلوری در یادداشت روز کیهان نوشته: تجزیه کردستان عراق مخالفان سرسختی دارد چرا که همانطور که ‌ این طرح قرار نیست به عراق محدود بماند. یعنی، بارزانی در این ماجرا کاره‌ای نیست. او دلالی است که احتمالا به دنبال افزایش محبوبیت از دست داده و گرفتن چند امتیاز است. شاید هم وعده‌های دهان پر کن دیگری به او داده باشند. بارزانی اما احتمالا خود نمی‌داند وارد چه بازی خطرناکی شده است.

به نوشته این مقاله: مواضع ایران، ترکیه و عراق درباره این ماجرا بسیار سخت و جدی بوده است. تمام مرزهای زمینی و هوایی اقلیم با عراق، سوریه و ترکیه بسته شده. ترکیه خرید نفت، تنها منبع درآمدی اقلیم را متوقف کرده. نیروهای مسلح سه کشور رو به تجزیه‌طلبان، آرایش نظامی گرفته‌اند. هنوز شمارش آرای همه‌پرسی تمام نشده، بسیاری از ساکنان مناطق کردنشین عراق که قربانیان حماقت و سادگی بارزانی شده‌اند، به پمپ‌بنزین‌ها و فروشگاه‌ها هجوم آورده و... این یعنی، بارزانی خواسته یا ناخواسته پا در میدانی گذاشته که برایش طراحی کرده‌اند.

کیهان مدعی است: نتانیاهو طی روزهای منتهی به سوم مهر ماه برای بارزانی سنگ تمام گذاشت. وی آنقدر ذوق‌زده بود که با زیر پا گذاشتن بسیاری از اصول رایج در سیاست و به قیمت بی‌آبروتر شدن، بی‌پروا از لزوم تجزیه کشورها گفت و حال آنکه دهه‌هاست اجازه برگزاری همه‌پرسی در فلسطین را نمی‌دهد! آمریکا و بریتانیا و فرانسه هم با این همه پرسی مخالفت جدی نکرده اند چنان که در بیانیه آخر وزارت خارجه آمریکا آمده آمریکا با برگزاری همه‌پرسی مخالف است اما به روابط تاریخی خود با کردهای عراق پس از برگزاری این همه‌پرسی کما فی‌السابق ادامه خواهد داد!

فرصت تاریخی برای ایران

قطب‌الدین صادقی کارگردان تیاتر و استاد دانشگاه در مقاله ای در شرق بر خلاف مقالات دیگر نوشته: برگزاری همه‌پرسی در قانون اساسی عراق پیش‌بینی شده بود و اتفاق غیرمترقبه‌ای نیست. در تمام طول عمر عراق حقوق کردهای آن کشور به شکل‌های گوناگون انکار شده. در عملیات انفال صدام ١٨٢‌ هزار نفر از آنها را زنده‌به‌گور کردند؛ در حلبچه پنج‌ هزار نفر را در بمباران شیمیایی نابود کردند، پنج‌ هزار روستا را با خاک یکسان کردند، در تمام چشمه‌هایشان سیمان و آهک ریختند.

نویسنده مقاله در جهت اثبات همدلی کردها و ایران نوشته: بمباران شیمیایی حلبچه اتفاق افتاد برای آنکه نیروهای ایرانی در آن‌موقع در شهر حلبچه بودند. آنها برای همکاری و هم‌فکری و هم‌دلی با ایرانی‌ها تاوان سنگینی دادند. سؤال این است با این پشتوانه تاریخی ایرانی‌ها چگونه می‌توانند به آنها کمک کنند؟ اگر کشوری در آنجا باشد، واسطه‌ای نیرومند خواهد بود میان ایران و آن افراطی‌گری و وحشیگری داعش و دیگران و در درازمدت نیز در تأمین امنیت منطقه و روابط حسنه با ایران مثمر ثمر خواهد بود.

مقاله شرق در نهایت پیش بینی کرده: همه قدرت‌های منطقه بالاخره باید بپذیرند واقعیت انکارناپذیری وجود دارد و کردها مردمانی هستند رنجدیده و مبارز با تفکر و اقتصاد و فرهنگی متفاوت؛ مردمی صلح‌طلب که به هیچ کشوری حمله و دست‌درازی نمی‌کنند و فقط می‌خواهند آب و خاک و لباس و فرهنگ و زبان‌شان را حفظ کنند. ما به‌عنوان ایرانیا باید بتوانیم پشتیبان قلبی و فکری و روحی آنها باشیم. این یک فرصت تاریخی در توسعه فرهنگ و سیاست و توان ایران است که نباید آن را از دست بدهیم.

واکنش های داخلی به همه پرسی

مسعود رضوی در سرمقاله اطلاعات نوشته مساله همه پرسی کردهای عراق چندان مهم است که تنها یک گروه خاص ـ مثلاً سیاستمداران ـ نمی‌توانند بازگوی مواضع واقعی و منافع آتی و ملّی ایران در قبال این رخداد باشند. باید با مجموعه‌ای از مشاوره‌ها و مطالعات و فکت‌ها به سراغ این واقعه رفت و توجه داشت که به ندرت با چنین پدیده پیچیده‌ای مواجه بوده‌ایم.

نویسنده با نقلی از ذکاء‌الملک فروغی در «سیاست‌نامه» که نوشته انگلیسی‌ها هم از وقتی بوی نفت در شمال عراق به مشامشان خورده، از این تنش‌ها بهره‌گرفته و منازعت و خصومت را دامن می‌زنند و کردها را به استقلال تشویق می‌کنند نوشته قصد متهم کردن مقامات اقلیم به روابط استعماری نیست بلکه به نظر بیشتر نوعی گرایش طبیعی است که در عراق کنونی لاجرم رخ داده. اما آیا مگر می‌توان از این امر نتیجه گرفت که کردهای مناطق دیگر هم دچار سرنوشتی مشابه خواهند شد؟

سرمقاله اطلاعات به این جا رسیده که: این آغاز راهی دشوار و امتحانی بزرگ و تاریخی است. هم برای بارزانی و مقامات اقلیم که در غیاب زیرساخت‌های دموکراتیک و بوروکراتیک، در شرایط بسیار متزلزل منطقه‌ای، اندرز همسایگان را برای تعویق رفراندوم نشنیده گرفتند و هم برای همسایگانی که بخشی از کرد‌ها ساکن استان‌های مرزی و همجوار آن هستند. کیفیت دولت‌داری و اداره اقلیم چندان ساده نیست، لااقل آن طور که این سرزمینِ گرفتار تضادها و اختلاف منفعت‌‌ها، و مسئولان آن پنداشته‌اند.

مقاله اطلاعات ابراز نگرانی کرده که سرنوشتی مانند اکراین در انتظار کردستان عراق باشد که به تشویق آمریکایی‌ها و اتحادیه اروپا تصوری عجیب را دامن زدند و اینک در محاصره نوعی چند پارگی و رنج و تناقض و از دست دادن زرخیزترین بندر و به جا ماندن بخش‌هایی پرتنش در مرزهای شرقی و جنوب شرقی، دائماً باید درگیر منازعه و گروگان مافیای نفت و گاز و اشیای عتیقه و جنگ‌های ادواری باشند.

۵۰۰ یا ۷۰۰۰ خانه خالی

شرق در گزارشی نوشته: «تو دزدي، نه خودت دزدي!». ماجرای تخلف‌های سر به فلک کشیده در گردنه حیران نخستین‌بار در یکی از جلسه‌های صحن علنی مجلس بالا گرفت و دو نماینده آستارا و اردبیل طرف مقابل را دزد خطاب کردند. یکی‌شان «کمال پيرمؤذن»، نماینده اردبیل بود و دیگری «صفر نعيمي‌رز»، نماینده آستارا. هیچ‌کدام در مجلس دهم حضور ندارند؛ اما ماجرای دعوا بر سر ویلاسازی و تصرف ١٦٠ هکتار از زمین‌های بکر گردنه حیران بود. گردنه‌ای که حالا ٣٨ خانه مسکونی در ‌آن به یمن بی‌توجهی مسئولان وقت، به ٥٠٠ خانه رسیده؛ ٥٠٠ خانه‌ای که روند مجوز و ساخت‌وساز آنها در هاله‌اي از ابهام است.

اما جوان همین خبر را با تیتر « خانه خالی ۷۰۰۰مدیر دولتی در یک روستای شمال» چنین منعکس کرده: خبر، شوك‌آور و ننگ‌آور است؛ مديران ارشد دولتي و از جمله مديراني كه بايد ناظر بر منابع طبيعي و زمين‌خواري باشند، متهم اصلي نابودي خطه شمال كشورند. آنان براي خودشان در بكرترين نقاط شمال زمين را مي‌خورند و ويلا مي‌سازند. پرونده‌اي كه دو سال پيش در مجلس باز شد و سربسته درباره آن صحبت به ميان آمد، حالا با عدد و رقم بازتر شد.

در حالی که به نوشته روزنامه های دیگر این ماجرا که در دوران دولت احمدی نژاد و مجلس گذشته اتفاق افتاده و یک نماینده مجلس احتمال داده که عده ای از دستگاه های نظارتی در آن دست داشته باشند اما روزنامه جوان پرسیده چه کسانی ۷ هزار ویلا ساخته اند و جواب داده مدیران ارشد کشور.

این روزنامه مخالف دولت در ادامه خبر خود نوشته: حالا اين پرونده در ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادي باز است اما اگر نتوانيم اين ويلاها را بر سر مديران فاسد و زياده‌خواه كشور خراب كنيم، بدانيم كه قافيه را به مفسدان باخته‌ايم.

تمامی رجل بالامرتبه و پایین مرتبه

آساره کیانی در گزارش اصلی همدلی در زیر عکسی از زنی که روی شیشه تاکسی در حال حرکتی در اصفهان بال بال می زند نوشته: این تصویر شاید دست‌آورد تمامی نگاه‌های زنانه افراطی مغفول‌مانده از انسانی باشد که چادرش را در باد رها نکرد. خودتان را تصور می‌کنید که از کاپوت آویزانید و آدم‌ها، خیابان و ماشین‌ها عقب‌عقب می‌روند و باد، می‌پیچد توی چادرتان و بعد می‌رود توی دهانتان وقتی می‌خواهید کمک بگیرید از ماشین‌هایی که به موازات شما در حرکت‌اند و در میان آن همه ترس، خجالت می‌کشید وقتی می‌بینید دارند از شما فیلم می‌گیرند؛ سرتان را برمی‌گردانید و تنها دست آزادتان را به آسمان دراز می‌کنید.

به نوشته این گزارشگر: باید یک زن باشید تا حس «تحقیر و خُردشدن» را تجربه کنید آن هم در اختلاف خانوادگی، موقع فحش‌ یا کتک‌خوردن از همسرتان. تحقیرهایی که در چهاردیواری خانه رخ می‌دهند را می‌شود سرپوش گذاشت و تنها خاطره‌اش برایتان بماند؛ اما وقتی در فضای بیرون خانه به شما فحش می‌دهند؛ بلند؛ طوری که آدم‌ها برگردند و نگاهتان کنند؛ می‌خواهید آب بشوید بروید زیر زمین.

گزارش همدلی تجسم می کند در خیابان شلوغ، جلوی چشمان کنجکاوی که سعی می‌کنند نگاهشان را بدزدند؛ ضرباتی به سرو صورتتان می‌خورد. اما حالا دیگر آب از سرتان گذشته؛ تصویرتان را حتی رسانه ملی هم پخش کرده؛ زمانی‌که از کاپوت ماشین همسرتان آویزانید و او تمام «خشونت» به دست‌آورده‌اش را گاز می‌دهد تا تصویر تحقیر یک زن را جهانی کند.

یک زن ایرانی هوا شد

پوریا عالمی در ستون طنز شرق نوشته: در روزهای گذشته فیلمی از نصف‌جهان - ملقب به اصفهان- منتشر شد که یک راننده فداکار تاکسی، یک خانم را گذاشته روی شیشه جلو و گازش را گرفته و دارد می‌رود. راننده با همسرش اختلاف‌نظر داشته و سعی کرده با نشاندن همسرش روی شیشه جلو، به‌نحوی‌که او از آنتن ماشین آویزان شود تا نیفتد، مشکلشان را حل کند. عیبی هم ندارد.

طنزنویس افزوده: ما دیروز رفتیم تاکسی سوار شویم و از بد حادثه خوردیم به همین راننده مذکور و سر کرایه تاکسی که او ٥٠٠ تومان بیشتر می‌خواست دچار مشکل شدیم. بعد آقای راننده برای حل مشکل پیش‌آمده، با نشان‌دادن شیشه جلو گفت خودت با زبان خوش برو بشین. وقتی گفت‌وگو منطقی باشد آدم مجاب می‌شود. ما هم که آدم منطقی، سریع مجاب شدیم و از ماشین پیاده شدیم و رفتیم نشستیم روی شیشه. راننده محترم گازش را گرفت و ما از علمک آنتن آویزان شده بودیم و همچون پرچم در باد به اهتزاز درآمدیم. در همین وانفسا یکی داد زد: پرچم طنزنویس‌ها بالاست... راننده محترم سرش را از پنجره درآورد و گفت: نه داداش... پرچمش کجا بالا بود؟ دارم بادش میدم خشک شه…

ستون طنز شرق به این جا رسیده که: این مرد فداکار اصفهانی به بهترین و کامل‌ترین و جامع‌ترین شکل، همسرش را نه‌تنها در بستر جامعه که در آسمان جامعه به نمایش گذاشته است. البته اداره راهنمایی و رانندگی سریع وارد عمل شد و دیروز مصوب کرد با توجه به فرهنگ ایرانی، آویزان‌کردن زنان در بیرون ماشین ممنوع است، مگر اینکه مشکل خانوادگی باشد و شوهر بخواهد مشکلش را با همسرش حل کند.