توافق فتح-حماس؛ گذرگاه مرزی رفح بازگشایی می‌شود

گروه‌های فلسطینی فتح و حماس بر سر تشکیل دولت وحدت ملی به توافق رسیده‌اند.

دور جدید مذاکرات بین دو طرف از روز سه شنبه در قاهره، پایتخت مصر، آغاز شده بود و صبح پنجشنبه، ۲۰ مهر (۱۲ اکتبر)، اسماعیل هنیه، رهبر حماس با صدور اطلاعیه‌ای گفت که این مذاکرات به نتیجه رسیده و دو طرف به یک توافق سیاسی دست یافته‌اند.

ساعاتی بعد اعلام شد که توافقنامه را عزام الاحمد، رئیس هیئت اعزامی تشکیلات خودگردان فلسطینی، و صالح العروری، رئیس هیئت نمایندگی حماس در حضور وزیر اطلاعات مصر امضا کرده‌اند. در پی امضاء این توافقنامه، مردم نوار غزه، که طی ده سال گذشته تحت اداره حماس بود، درخیابان‌ها به شادمانی پرداختند.

جزئیات این توافق هنوز مشخص نیست اما گزارش شده که محمود عباس، رهبر جنبش فتح و رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی، گفته است که محدودیت‌هایی را که این تشکیلات علیه نوار غزه به اجرا گذاشته بود لغو خواهد کرد.

طی بیش از ده سال گذشته، تشکیلات خودگران که جامعه بین‌المللی نماینده مردم فلسطین می‌شناسد تنها اداره امور کرانه باختری رود اردن را در دست داشت در حالیکه گروه حماس دولت جداگانه‌ای را در نوار غزه تشکیل داده بود.

+ گروه چهارجانبه خاورمیانه از وحدت سرزمین‌های فلسطینی استقبال کرد

+ رفع اختلافات فتح و حماس؛ نخست‎‌وزیر تشکیلات خودگردان به غزه رفته است

+ فتح از تصمیم حماس برای مذاکره استقبال کرد

در پی اعلام امضای این توافقنامه، دولت مصر نیز اعلام کرد که گذرگاه مرزی رفح را که از زمان تسلط حماس بر غزه غالبان به روی رفت و آمد ساکنان این بخش از سرزمین‌های فلسطینی به خارج مسدود بود بازگشایی خواهد کرد. به گفته مقامات مصری، واحدی متشکل از شماری از ماموران امنیتی تشکیلات خودگردان در این گذرگاه مستقر خواهند شد و بر رفت و آمد مرزی در این سوی مرز غزه نظارت خواهند کرد.

به گفته یکی از اعضای هیئت‌های شرکت کننده در مذاکرات، توافقنامه شامل اعزام نیرویی متشکل از سه هزار مامور پلیس تشکیلات خودگردان به غزه است. در عین حال مشخص نیست که وضعیت حدود بیست و پنج هزار عضو شاخه نظامی حماس در غزه و رابطه آنان با ماموران تشکیلات خودگردان چه خواهد بود. در سال ۲۰۰۷، شبه‌نظامیان حماس و متحدان آنها توانستند ماموران تشکیلات خودگردان فلسطینی را از غزه اخراج کنند و اداره امور این بخش از اراضی فلسطینی را در دست بگیرند و دو دولت رقیب فلسطینی ایجاد کنند.

از زمان تسلط حماس بر غزه، عملیات نظامی شبه‌نظامیان این گروه و سایر گروه‌های تندور فلسطینی علیه اسرائیل بارها به حملات تلافی جویانه ارتش اسرائیل و در مواردی جنگ گسترده منجر شده که تلفات و خسارات بزرگی را به این سرزمین و ساکنان آن وارد کرده است. علاوه بر این، اسرائیل نوار غزه را تحت تحریم اقتصادی شدید قرار داده و دلیل آن را جلوگیری از دسترسی گروه‌های تندرو به امکانات انجام عملیات نظامی اعلام کرده است.

تحریم اقتصادی اسرائیل و بسته بودن مرز رفح فشار فراوانی را به ساکنان غزه وارد کرده است. هنوز اسرائیل به توافق بین حماس و تشکیلات خودگردان واکنشی نشان نداده اما بازگشایی گذرگاه رفح تا حدودی وضعیت اقتصادی غزه را بهبود خواهد داد.

این نخستین باری نیست که بین دو گروه رقیب فلسطینی برای حل و فصل اختلافات به توافقی دست می‌یابند اما توافق‌های قبلی هیچکدام به مرحله اجرا نرسید. با اینهمه، دو طرف ابراز امیدواری کرده‌اند که توافق کنونی وحدت دوباره را به فلسطینیان بازگرداند.

در پی درگیری بین شبه‌نظامیان حماس و نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان در سال ۲۰۰۷، ماموران تشکیلات خودگردان به عنوان دولت مسئول اداره امور سرزمین‌های فلسطینی، از نوار غزه اخراج شدند و این بخش از سرزمین‌های فلسطینی تحت تسلط حماس قرار گرفت. ماه گذشته، اسماعیل هنیه گفت که در توافقی که با میانجیگری مصر به دست آمده، این گروه آمادگی دارد تا اداره امور غزه را به تشکیلات خودگردان بسپارد و به این ترتیب، وحدت دوباره سرزمین‌های فلسطینی تحت یک دولت واحد احیا شود.

توافق این دو گروه رقیب فلسطینی در حالی اعلام می‌شود که دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، پیشتر از تصمیم خود برای پیشبرد صلح در خاورمیانه و حل اختلاف بین اسرائیل و فلسطینیان سخن گفته است. دو ماه پیش، نمایندگان رئیس جمهوری آمریکا به منظور فراهم کردن زمینه از سرگیری مذاکرات صلح به منطقه سفر و با رهبران اسرائیل و تشکیلات خودگردان دیدار و گفتگو کردند.

سابقه اختلاف

در ژوئن سال ٢٠٠٧، پس از چند ماه درگیری بین نیروهای تشکیلات خودگردان فلسطینی و شبه‌نظامیان گروه حماس در غزه، این گروه توانست ماموران تشکیلات خودگردان را از این بخش از سرزمین‌های فلسطینی اخراج کند و اداره امور آن را مستقلا در دست بگیرد. با خروج این ماموران، توافقنامه امنیتی بین اسرائیل، تشکیلات خودگردان و مصر در مورد غزه نیز به حالت تعلیق درآمد.

در سال ٢٠٠٥، دولت وقت اسرائیل شهرک‌های یهودی نشین در غزه را برچیده و با خارج کردن نظامیان خود از این بخش از اراضی فلسطینی، براساس توافق با تشکیلات خودگردان، حفظ امنیت این سرزمین از جمله امنیت مرزی آن با اسرائیل را به تشکیلات خودگردان واگذار کرده بود. غزه تنها با اسرائیل و مصر مرز زمینی دارد و قرار شد که مصر نیز تحت نظارت ماموران اعزامی اتحادیه اروپا، به ساکنان غزه اجازه عبور و مرور از گذرگاه مرزی خود را بدهد.

با تسلط حماس بر غزه، این ترتیبات برهم خورد و در سال‌های بعد، اسرائیل با متهم کردن حماس و سایر گروه‌های تندرو فلسطینی به اعزام افرادی برای عملیات مسلحانه، از جمله حملات انتحاری، در خاک اسرائیل، محدودیت‌های شدیدی را علیه غزه به اجرا گذاشت. حصر اقتصادی غزه فشار فراوانی را به ساکنان این سرزمین وارد کرده و برخی از نهادهای بین‌المللی از یک فاجعه انسانی در غزه سخن گفته‌اند.

اسرائیل ضمن رد اتهام فشار اقتصادی عمدی بر مردم غزه، گفته است که هدف از محدودیت‌هایی که علیه این سرزمین به اجرا گذاشته جلوگیری از دسترسی شبه‌نظامیان به امکانات لازم برای دست زدن به عملیات علیه اسرائیل بوده است.

گروه حماس و دیگر گروه‌های تندرو فلسطینی با توافقنامه صلح اسرائیل و فلسطینیان و روند مذاکرات دو طرف مخالف بوده و از ادامه عملیات مسلحانه علیه اسرائیل حمایت کرده‌اند. از زمان جدایی غزه، بارها بین ارتش اسرائیل و فلسطینیان مسلح درگیری روی داده که دو بار به جنگ گسترده و تلفات و خسارات سنگین، به خصوص به ساکنان غزه منجر شده است.

در سال‌های اخیر، چند بار گزارش‌هایی از تلاش و حتی نزدیک بودن توافق رهبران دو جناح فلسطینی برای حل اختلاف و وحدت دوباره سرزمین‌های فلسطینی منتشر شده اما در عمل، نتیجه‌ای به دست نیامده بود.

اختلاف داخلی فلسطینیان و تجزیه قدرت تشکیلات خودگردان باعث تضعیف موقعیت این تشکیلات شده و به مخالفان تشکیل کشور مستقل فلسطینی، از جمله گروه‌های تندرو در اسرائیل، این امکان را داده بود تا وضعیت موجود را نشانه عدم ثبات سیاسی، فقدان دموکراسی و بروز هرج و مرج داخلی در کشور مورد نظر قلمداد کرده و ایجاد یک کشور فلسطینی را تهدیدی جدید برای امنیت و ثبات منطقه توصیف کنند.