تجلیل از ۱۴۰ سالگی تولد صدرالدین عینی در تاجیکستان

اهالی فرهنگ و ادب تاجیکستان با برگزاری مراسمی، از جمله یک همایش بین‌المللی علمی، از یکصد و چهلمین سالگرد تولد صدرالدین عینی، از پایه‌گذاران فرهنگ و ادبیات نوین تاجیکستان، تجلیل کردند.

در این همایش که روز شنبه ۲۵ فروردین (۱۴ آوریل) در فرهنگستان علوم تاجیکستان برپا شد، در کنار نمایندگان دولت و فرهنگیان تاجیک پژوهشگران از کشورهای مختلف آسیای میانه‌، روسیه و اروپا نیز شرکت و در باره فعالیتهای "استاد عینی" در عرصه های زبان و ادبیات، فرهنگ و سیاست و آموزش و پرورش سخنرانی کردند.

عبدالجبار رحمان‌زاده، یاور (مشاور) رئیس جمهوری تاجیکستان در بخش روابط عمومی، در این همایش گفت: "خدمت عینی همچون شخصیت ناتکرار و چهره برجسته تاریخی، نهایت ارزشمند و بزرگ است. استاد عینی توانست که با آثار گرانبهای خود در تاریخ، رشد ادبیات، فرهنگ، علم ادبیات‌شناسی، نقد ادبی و زبان‌شناسی نقش نهایت بزرگ را اجرا کند."

صدرالدین عینی از پایه‌گذاران و اولین رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان (۱۹۵۱-۱۹۵۴) بود. آکادمیسین باباجان غفوروف، تاریخدان و از رهبران وقت جمهوری شوروی تاجیکستان در دهه ۱۹۵۰، او را "پدر ملت" خوانده بود.

در مراسم تجلیل از یکصد و چهلمین سالگرد تولد صدرالدین عینی برخی از محققان آثار او از شهرهای سمرقند و بخارا هم شرکت داشتند. پرفسور اصل‌الدین قمرزاده، استاد دانشگاه دولتی سمرقند، گفت که استاد عینی اگرچه متولد بخارا است، ولی بیشتر عمر خود را در سمرقند سپری کرده و مهم ترین آثارش را در آنجا نوشته است.

وی در صحبت با بی بی سی گفت: "امروز هم در سمرقند، عموماً در حوزه تاجیکان ازبکستان، عینی را همچون استاد خود می‌دانند و احترام می‌کنند. در کتابهای درسی که به زبانهای تاجیکی و ازبکی در ازبکستان نوشته می‌شود، آثار عینی هم درج شده و آموخته می‌شود. در سمرقند خانه استاد عینی که وجود داشت، به آثارخانه تبدیل یافت."

'در ردیف امیل زولا'

پژوهشگران می گویند که تا زمان جنگ جهانی دوم بسیاری در ایران هم با آثار عینی آشنایی داشته اند، زیرا آن زمان مانعی در مبادله کتب و نشریات بین شوروی و ایران وجود نداشته است. اما پس از جنگ ارتباطات فرهنگی این دو کشور گسسته شده و کتابهای منتشر شده در تاجیکستان دیگر به ایران نمی‌رسیده است.

این در حالی است که به گفته فرانسیس ریشار، پژوهشگر تاریخ و ادبیات فارسی در فرانسه، آن زمان ترجمه‌های آثار عینی در اروپا به عنوان یک رمان‌نویس رئالیست شوروی در برابر آثار نویسندگانی چون امیل زولا پرخاننده بوده است.

آقای ریشار در صحبت با بی بی سی گفت: "یادم هست که وقتی جوان بودم، در آن مجموعه کتابهای جیبی فرانسه که همه جا فروخته می‌شد، رمانهای عینی هم ترجمه شده بود، و زیاد خریداری می‌شد. اسم صدرالدین عینی در کنار گورکی و دیگران از اسامی معروف مؤلفان شوروی وقت بود."

در سالهای اخیر، برخی از آثار مهم صدرالدین عینی، از جمله کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" که در امر هویت سازی تاجیکان در اوایل دوران شوروی نقش بارزی داشته، در ایران منتشر شده اند. این کتاب نخست در سال ۱۹۲۵ به خط فارسی منتشر شد. نسخه سیریلیک آن تنها پس از ۸۰ سال با حمایت بنیاد سوروس در سال ۲۰۱۰ منتشر شد.

در آستانه یکصد و چهلمین سالگرد تولد عینی بنای آثارخانه او در شهر دوشنبه بازسازی و یک لوح یادگاری به آن اضافه شد. استاد عینی سالهای واپسین عمر خود را در دهه ۱۹۵۰ با خانواده‌اش در این خانه در شهر دوشنبه گذرانده است. این خانه چهل سال پیش به آثارخانه صدرالدین عینی تبدیل شده بود.

'قهرمان تاجیکستان'

باغ استاد عینی و آرامگاهش هم که در حومه شمال شهر دوشنبه وافع است، شش ماه پیش بازسازی شد. برای یادآوری از نقش بارزی که در پایه‌گذاری دولت و هویت تاجیکان داشت، تندیس جدید عینی هم در گوشه ای از این باغ گذاشته شده است. صدرالدین عینی اولین شخصیتی است که ۲۰ سال پیش عنوان "قهرمان تاجیکستان" به او اعطا شد.

صدرالدین عینی از نویسندگان معروف تاجیکستان است که در سال ۱۸۷۸ در یکی از روستاهای نزدیک شهر بخارا متولد شده است. وی نخست در مکتب روستای خود و سپس در برخی از مدارس بخارا تحصیل علم کرده است.

در پایان دوره امارت بخارا، وی به خاطر ارتباط با جریان جدیدیه مدتی زندانی شده و ۷۵ دره یا شلاق خورده است. پس از پیروز‌ی انقلاب اکتبر وی از سرآمدان ادبیات شوروی تاجیک شناخته شد.

صدرالدین عینی از اولین نویسندگان رومان‌نویس در آسیای میانه ‌به شمار می‌رفت و بیشتر آثار وی به انعکاس زندگی مردم در امارت بخارا، انتقاد از جهالت منصبداران و گسترش فقر و فساد در آن زمان اختصاص یافته‌اند.

رمانهای "داخونده" و "غلامان" و داستانهای "مرگ سودخور"، "یتیم"، "مکتب کهنه" و "یادداشتها" عینی از مهمترین آثار ادبی وی به شمار می‌آیند. عینی در کنار تألیف آثار بدیعی به پژوهشهای علمی تاریخ و فرهنگ و ادب گذشته نیز مشغول بود و در سال ۱۹۵۱ اولین رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان انتخاب شد. وی در سال ۱۹۵۴ درگذشت.

درباره عینی بیشتر بدانید: