پراودا به اسکاتلند می‌رود؟

اخیرا روزنامه اسکاتلندی هرالد گزارش داد که یک سازمان رسانه‌ای به نام "پراودا اینترنشنال" قصد دارد سال آینده در شهر ادینبورگ (ادینبرو) دفتر بزند. این گزارش توجه باقی روزنامه‌ها را هم جلب کرد و برداشت عمده از این خبر این بود که روسیه می‌خواهد به مستقل شدن اسکاتلند کمک کند. ولی آیا این خبر اصلا واقعی بود؟

وقتی هرالد این خبر جدید را کار کرد، از شخصی به نام الیور هیست که گفته شده بود سردبیر این سازمان رسانه‌ای در بریتانیا است نقل قول کرده بود. او گفته بود که این رسانه جدید "مستقل" خواهد بود و قسمتی از یک "برنامه تبلیغاتی برای یک جنگ سرد" جدید نیست.

در این مقاله به اصلیت روسی آقای هیست اشاره شده بود و به نقل از او ادعا شده بود که بودجه این رسانه چیزی در حدود هشت میلیارد و سیصد میلیون پوند خواهد بود که قرار است کاملا از طرف حامیان خصوصی در روسیه تامین شود.

بازگشایی دفتر اسپوتنیک، رسانه دولتی روسیه، در پایتخت اسکاتلند که در سال جاری اتفاق افتاد باعث شد تا این گزارش اهمیتی دوچندان پیدا کند - مخصوصا که با احتمال برگزاری همه‌پرسی مجدد در رابطه با استقلال اسکاتلند همزمان بود. روسیه به وضوح نشان داده که از آرمان استقلال اسکاتلند حمایت می‌کند.

حضور اسپوتنیک در اسکاتلند بخشی از برنامه سال‌های اخیر روسیه برای گسترش حضور رسانه‌ای خود در سطح بین‌المللی است. آرتی، شبکه خبری اصلی کرملین که به زبان‌های خارجی برنامه پخش می‌کند، در سال ۲۰۱۴ شبکه‌ای اختصاصی برای پوشش اخبار بریتانیا راه‌اندازی کرد. برای همین این ایده که پراودا - مهمترین روزنامه شوروی - بخواهد در اسکاتلند دفتر بزند در ظاهر محتمل به نظر می‌رسید.

اما پراودای زمان شوروی دیگر وجود ندارد.

پراودا اینترنشنال در مقاله روزنامه هرالد به Pravda.ru مرتبط شده، وبسایتی حامی سیاست‌های کرملین که می‌تواند مدعی جانشینی پراودای قدیمی باشد.

در پی تماس بی‌بی‌سی، این وبسایت گفت که هیچ برنامه‌ای برای راه‌اندازی دفتر در اسکاتلند ندارد. برای همین با یک پراودای دیگر تماس گرفتیم - ارگان رسمی حزب کمونیست روسیه. این یکی هم گفت که هیچ برنامه‌ای برای زدن شعبه در اسکاتلند ندارد.

نکته جالب دیگر این است که با وجود توجه رسانه‌های سرشناس اسکاتلندی و انگلیسی، از جمله دو روزنامه تایمز و گاردین، به خبر بازگشایی دفتر پراودا در ادینبورگ، هیچ یک از رسانه‌های روسی، از جمله دفتر اسپوتنیک در این شهر، توجهی به این خبر نشان نداد.

با این حساب، پراودا اینترنشنال چیست و چه کسی پشت این سازمان است؟

شرکتی به نام پراودا اینترنشنال نسخه‌ای از این روزنامه را بین سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۶ منتشر می‌کرد، ولی حالا به نظر می‌رسد که تعطیل شده.

روزنامه محلی "ادینبرو ایونینگ نیوز" در گزارش خود به وبسایتی به نام پراودا اینترنشنال اشاره می‌کند که در آن عکس‌هایی منتشر شده که افراد سرشناس غربی - از جمله هریسون فورد، جانی دپ و لئوناردو دی کاپریو - را "در حالی که روزنامه پراودا در دست دارند" نشان می‌دهند.

چنین عکس‌هایی واقعا در این وبسایت منتشر شده، ولی روزنامه‌ای که در دست این افراد است نسخه واقعی پراودا نیست، بلکه روزنامه‌ای گمنام است که در شهر کوپیسک در نزدیکی رشته‌کوه اورال منتشر می‌شود. این عکس‌ها چند سال پیش توسط یک تهیه‌کننده هالیوودی گرفته شده‌ بودند که با یک خانم روس اهل این شهر ازدواج کرده و انتشارشان در سال ۲۰۱۳ برای مدت کوتاهی خبرساز شد.

اما این تنها نکته عجیب وبسایت Pravdainternational.com نیست.

این سایت نه تنها تمامی مطالب انگلیسی Pravda.ru را منعکس می‌کند، بلکه در ویکیپیدیا هم مقاله‌ای مشخصا ساختگی دارد که تنها دو روز بعد از ثبت این وبسایت در سال ۲۰۱۴ نوشته شده.

مقاله ویکیپیدیا مدعی است که تیراژ پراودا اینترنشنال بیش از ۵۷۷ هزار نسخه در روز است. منبع این ادعای جعلی (چنین روزنامه‌ای اصلا وجود ندارد) خود همین وبسایت است.

مساله دیگر این است که این وبسایت مطالبی در رابطه با مقاصد سیاحتی و رستوران‌های مختلف دارد که توسط هنری هاپوود-فیلیپیس، نویسنده و فعال جوان راست‌گرای بریتانیایی، نوشته شده‌اند.

می‌توان از شناسه توییتر او به این نتیجه رسید که برای Pravda.ru هم مطلب می‌نویسد. او در پاسخ به پرسش بی‌بی‌سی به رابطه‌اش با پراودا اینترنشنال اشاره کرد.

او بدون دادن اطلاعات بیشتر تنها در ایمیلیش نوشته بود "درست است، به زودی شاهد اجرای یک برنامه جدید در اسکاتلند خواهیم بود".

همزمان با این ایمیل، بعضی از قسمت‌های وبسایت Pravdainternational.com که مشخصا ساختگی بود از روی این سایت حذف شدند.

تا پیش از آن، عکس آقای پوتین را از روی جلد مجله تایمز برداشته بودند و زیر عنوان پراودای زمان شوروی در این سایت منتشر کرده بودند. عکسی هم از یک پراودای چاپ اسلواکی در این سایت بود که ربطی به پراودای شوروی ندارد.

از طرف دیگر، در یک آگهی استخدام خبرنگار برای پراودا اینترنشنال از همان عکس‌های افراد سرشناس با روزنامه پروادا استفاده شده بود. در این آگهی ادعا شده که پراودا اینترنشنال یک "روزنامه معتبر بین‌المللی" است.

این آگهی حدود یک هفته پیش از انتشار گزارش روزنامه هرالد در اینترنت قرار گرفته بود.

الیور هیست، منبع اصلی هرالد، برخلاف هنری هاپوود-فیلیپیس حضور خاصی در شبکه‌های اجتماعی ندارد.

در تاریخ ۱۲ اکتبر، شناسه‌ای با نام او به عنوان سردبیر پراودا اینترنشنال در توییتر ثبت شده بود. این شناسه تا روز ۱۸ اکتبر هیچ فعالیتی در توییتر نداشت و تنها حساب کاربری پروفسور آلیس رابرتس، مجری برنامه‌های علمی تلویزیونی، را دنبال می‌کرد. نهایتا هم در ۱۹ اکتبر بسته شد.

یکی از خبرنگاران روزنامه هرالد به بی‌بی‌سی گفت که اطلاعات اولیه درباره پراودا اینترنشنال از طریق یک بسته مطبوعاتی در اختیارشان قرار گرفته بود. افرادی که این بسته را فرستاده بودند حاضر به مصاحبه تلفنی نشده بودند، اما پذیرفته بودند که با ایمیل به پرسش‌ها پاسخ دهند. او می‌گوید ارتباط پراودا اینترنشنال با Pravda.ru از طرف آن‌ها مطرح شده بود.

مشخص نیست که آیا پراودا اینترنشنال ساختگی است یا نه، یا آیا تلاشی سنجیده برای گول زدن روزنامه هرالد بوده که موضعی سخت در قبال حضور رسانه‌ای روسیه در اسکاتلند اختیار کرده - هرالد در ماه اوت امسال مقاله‌ای تحت عنوان "سیاستمداران باید نگران اسپوتنیک باشند" منتشر کرده بود.

چیزی که به نظر مشخص می‌رسد این است که برخلاف گزارش‌های اولیه ما شاهد تلاش‌های یک سازمان رسانه‌ای اسم‌ورسم‌دار روسیه برای دستیابی به مخاطبان بریتانیایی نیستیم.

نکته جالب توجه این است که نه آقای هیست، و نه هیچ فرد دیگری که با پراودا اینترنشنال در ارتباط است، کوچکترین تلاشی برای رفع این سوء تفاهم نکرده‌اند.

در زبان روسی، "پراودا" به معنی "حقیقت" است. شاید در این مورد خاص باید چند وقتی منتظر پدیدار شدن حقیقت بمانیم.