خبری که دوام نیاورد؛ گمانه‌هایی برای حل معمای شعیرات

دگرگونی در آنچه دولت سوریه از رخداد دیشب در پایگاه شعیرات بازگو کرده، درستی آن را به چالش می‌کشد. در آغاز، تلویزیون دولتی سوریه خبر داد که موشک‌هایی به این پایگاه شلیک اما رهگیری و نابود شده است. هم‌زمان، حزب‌الله لبنان آفندی همانند به پایگاه ضمیر در نزدیکی دمشق را گزارش کرد که در آن هم، پدافند هوایی سوریه از پس موشک‌ها برآمده است.

مردم روستاهای پیرامون شعیرات، از شنیدن صدای انفجار از پایگاه خبر دادند و ویدیویی هم از شلیک و انفجار در آسمان منتشر شد. پنتاگون دخالت آمریکا و هم‌پیمانانش را در چنین حمله‌ای نفی کرد و بدیهی است، انگشت اتهام تنها به سوی اسرائیل می‌توانست نشانه رود. اسرائیل نیز سیاست همیشگی‌اش را پیشه کرده که همانا سکوت است.

بامداد که دمید، یکی از فرماندهان گروه‌های شبه نظامی هوادار نظام در اطراف حمص (که پایگاه شعیرات در نزدیکی آن قرار دارد) به خبرگزاری رویتر گفت که حمله‌ای رخ نداده و پدافند هوائی پایگاه به خطا دست به شلیک زده بود. پس از اندی، خبرگزاری رسمی سوریه نیز همین خبر را منتشر کرد و خبر پیشین از وبگاه این خبرگزاری و همچنین بخش‌های خبری تلویزیون سوریه و حساب‌های آن در شبکه‌های اجتماعی پاک شد.

تلویزیون سوریه به سبب ماهیت دولتی و رسمی‌اش، تا خبری را از منبع رسمی و صلاحیت‌دار دریافت نکند، انتشار نمی‌دهد. در چنین نهادهایی، حذف و تغییر بن‌مایه خبرهایی چنین برجسته و حساس همواره با نظر مسئولانی بلندپایه‌تر از مدیران این نهادها انجام می‌گیرد. بنابراین یا در آغاز، دانسته و با انگیزه روشن، خبر نادرستی را برای پخش به تلویزیون داده‌اند، یا اینکه خبر درست بوده اما سپس پخش آن را روا ندیده و از در دگرگون کردن آن برآمده‌اند. چنین می‌نماید که گمانه دوم قوی‌تر است.

خبری در چنین تراز برجسته‌ای، آن هم از پایگاهی ارتشی را تلویزیون سوریه تا از مرجع صالح نظامی نگیرد، پخش نمی‌کند. ارتش هم بنابر نظم و انضباط ذاتی خود (حتی اگر ارتشی زخم خورده و سرگرم جنگ مانند ارتش سوریه باشد) تا درباره بن‌مایه خبر به اطمینان کامل نرسد و از فرماندهان بلندپایه کسب تکلیف نکند، دست به خبررسانی نمی‌زند. دیگر آنکه، گیریم پدافند هوائی شعیرات خطا کرد، پایگاه ضمیر چه؟ هم‌زمان در بیش از یک جا، سامانه پدافند موشکی خطا کرد؟ به ویژه که حزب‌الله لبنان نیز در خبررسانی کمابیش از همان شیوه سختگیرانه نهادهای ارتشی پیروی می‌کند.

پس یا خبر حمله دیشب درست بوده یا اینکه نمایشی تبلیغاتی روی پرده رفته است با این خمیرمایه که دولت و ارتش سوریه با هماهنگی حزب‌الله لبنان خبر نادرستی را پخش کردند و سپس از آن دوری جستند. آنچه چنین گمانه‌ای را کمرنگ می‌کند این است که به سختی بتوان سودی برای نگارش چنین نمایشنامه‌ای یافت، نمایشنامه‌ای که ناتوانی و خطاکاری سرمایه‌ای سترگ همچون پدافند موشکی سوریه را بیان می‌کند. گمانه دیگر اما، پررنگ‌تر می‌نماید:

انگیزه‌ای که برای حمله اسرائیل به پایگاه شعیرات پیش کشیده می‌شود این است که گفته می‌شود یگانی از سپاه پاسداران که در سوریه پهپادها را راهبری می‌کند، پس از آنکه اسرائیل پایگاه تی - ۴ را بمباران کرد و جان هفت تن از نفرات سپاه را گرفت، به پایگاه شعیرات جابجا شده باشد. دیروز روزنامه نیویورک تایمز از زبان یکی از فرماندهان ارتش اسرائیل گزارش داد که انگیزه بمباران تی - ۴ این بوده که به گمان اسرائیلی‌ها، یگان راهبری پهپادها در این پایگاه جای داشته است.

پس اگر دیشب اسرائیل آهنگ حمله به شعیرات کرده باشد، انگیزه‌اش از میان بردن توان ایران برای به خطر افکندن امنیت اسرائیل است. این یعنی رویارویی مستقیم نظامی میان ایران و اسرائیل که می‌تواند چرخه‌ای از زد و خورد گاه و بیگاه این دو را در آوردگاه سوریه در پی داشته باشد. خطر آنجاست که این چرخه آهنگ تندتری بیابد یا بزرگی و گستره زد و خوردها افزایش یابد که اگر چنین شود، چه بسا آتشی بیفروزد که هم دامن ایران و اسرائیل را بگیرد و هم سوریه و لبنان را بسوزاند.

پربی‌راه نیست اگر این گمان را پیش بکشیم که حمله‌ای هم اگر از سوی اسرائیل به پایگاه شعیرات انجام گرفته باشد، با پاک کردن صورت مساله‌اش که خبر دیشب باشد، رویش خاک داده‌اند تا آن چرخه بدفرجام به راه نیفتد.

گمانه دیگری را نیز نباید از دید دور داشت که شاید سامانه پدافند هوائی سوریه آماج بدافزارهای رایانه‌ای و جنگ الکترونیکی شده باشد. هنوز این گمانه به صورت جدی مطرح نشده و کسی گواهی بر احتمالش رو نکرده است. ارزیابی میزان احتمالش نیز در صلاحیت کارشناسان است.