Madaxda dawladda dhexe ee Soomaaliya iyo kuwa maamul goboleedyada oo shir uga furmay Baydhabo

Tebin toos ah

1. 16 Maarso 2023Qaramada Midoobay oo Ruushka ku eedeysay xad-gudub iyo dambiyo kale

   

   Xigashada Sawirka, Reuters

   Guddi baaritaan oo ka tirsan Qaramada Midoobay ayaa sheegay in Ruushka uu ka geystay Ukraine xad-gudubyo kala duwan oo isugu jira dambiyo dagaal iyo dambiyo ka dhan ah aadanaha.

   Warbixintii ugu horreysay ee ay soo saareen guddiga ayey ku sheegeen in ay waajib tahay in lala xisaabtamo kuwa mas’uulka ka ah dhibaatada.

   Guddiga Qaramada Midoobay ayaan awood u lahayn inay dacwad ku soo oogaan, balse waxay soo bandhigeen shaqsiyaad iyo cutubyo ciidan oo ay rumeysan yihiin inay mas’uul ka yihiin dhacdooyinka.

   Macluumaadkaas ayaa lala wadaagi karaa Maxkamadda Caalamiga ah ee Dambiyada.

2. 16 Maarso 2023Jaban iyo Kuuriyada Koonfureed oo Colaad dheer kaddib heshiisyo gaaray

   

   Xigashada Sawirka, EPA

   Japan iyo Kuuriyada Koonfureed ayaa bogaadiyay bog cusub oo u furmay xiriirkooda kaasoo soo afjaraya dhowr sano oo cadaawad ah.

   Labada dal ee dimuqraadiga ah ee Aasiya ay wajahayaan caqabado isa soo taraya oo uga imaanaya Waqooyiga Kuuriya iyo Shiinaha.

   Ra'iisul wasaaraha Japan, Fumio Kishida, iyo madaxweynaha Kuuriyada Koonfureed, Yoon Suk-yeol, ayaa ku dhawaaqay heshiisyo ku saabsan ganacsiga, iyo amniga ka dib kulan taariikhi ah oo ka dhacay magaalda Tokyo.

   Mr Yoon ayaa sheegay in labada dal ay yihiin shuraako dabiici ah Mr Kishida ayaa dhankiisa sheegay in soo celinta xiriirka ay tahay mid deg deg ah ayna jiri doonaan shirar joogto ah oo socon doona.

3. 16 Maarso 2023Dhageyso: Maxay tahay sababta Puntland aysan uga qayb gelin shirka ka socda Baydhabo?

   Magaalada Baydhabo ee xarunta maamulka Koonfur Galbeed waxaa ka furmay shirka dowladda federaalka ah ee soomaliya iyo dowlad goboleedyada, waloow Puntland aanay qeyb ka ahayn shirkaasi.

   Haddaba wararkii ugu dambeeyay ee shirkaas, waxaa Muqdisho kala socday wariyaha BBC-da magaaladaas, Ibraahim Maxamed Aadan oo qadka taleefanka ugu warramay Kaudhar Maxamed Cabdullahi.

4. 16 Maarso 2023Wiil Soomaali ah oo lagu dilay dalka Canada

   

   Xigashada Sawirka, Google

   Wiil Soomaali ah ayaa noqday qofkii ugu dambeeyay ee lagu dilay dalka Canada, iyadoo jaaliyadda Soomaalida ee waddankaas ay walaac ka muujiyeen dilalka loo geysto ama ay isu geystaan wiilasha Soomaalida. Shaqo la'aan haysata Soomaalida iyo isticmaalka maandooriyaha ayaa la sheegay inay qeyb ka yihiin dilalka dhalinyarada Soomaalida ku nool Canada.

   Cusaama Ibraahim Aadan ayaa saaka lagu hor dilay hoygiisa xilli uu usii socday goobta shaqada sida uu BBC Ibraahim Aadan Sagaar oo ah aabaha dhalay Cusaama.

   Waxa uu sheegay Ibraahim in uu maqlay illaa toddobo xabbo oo rasaas ah ka dibna uu noqday qofka rasaastaasi ku dhacday wiilkiisa, isaga oo sheegay in ay naftu ku jirtay marka uu goobta tagey ayna toddoba meelood oo rasaastu uga dhacday dhiig ka qul qulayey.

   Dhallinta Canada ee Soomaalida ayaa badanaa ku dhinta dil lagu geysto rasaas ama toorri iyada oo arrinkan loo saariyo ka mid noqoshada iyo jiritaanka kooxaha budhacadda ah ee halkaas ka jira iyo sidoo kale adeegsiga daroogada. waxaase mararka qaar dhacda in qof aan ku shaqa lahayn amuurahan uu la kulmo dhibaatada ay kooxahaasi geysanayaan.

5. 16 Maarso 2023Muuqaal: Daawo Diyaaraddii Maraykanka oo mid Ruushku leeyahay soo rideyso

   Milatariga Maraykanka ayaa sii daayey muuqaal muujinaya mid ka mid ah diyaaradahooga aan duuliyaha lahayn oo ay bur burinayso diyaarad dagaal oo Ruushku leeyahay xilli ay mareysay hawada badda madow.

   Ruushka ayaa beeniyey in diyaaradooda dagaalka ee Su-27 ay ku burburisay hawada sare diyaaradaasi, balse muuqaalka ayaa u muuqda mid lagu caddeynayo sheegashada Maraykanka ee dhacdada.

   Waxay ahayd danta Pentagon-ka inay sii deyso muuqaalkan - ugu yaraan si loo xaqiijiyo sida ay wax u dheceen. BBC-da ayaan arkin dhacadada ka hor iyo ka dib midna sida ay wax u dheceen. Mareykanka ayaa markii hore sheegay in iska horimaadku uu socday ku dhawaad 30-40 daqiiqo, balse muuqaalka la sii daayay ayaa soconaya wax ka yar hal daqiiqo.

   Habeenimadii Arbacada, xoghayaha difaaca Mareykanka Lloyd Austin ayaa yiri: "Waxaan ku kalsoonahay xaqiiqooyinka aan gudbinay ilaa hadda." Waxa uu sheegay in markaas Pentagon-ka uu eegayo muuqaalka la sii deyn karo. Ma aha wax aan caadi ahayn in militarigu ay waqti ku qaataan si ay u kala saaraan muuqaalada fiidiyowga ka hor inta aan la shaacin.

6. 16 Maarso 2023Wiilka Madaxweynaha Uganda oo ku dhawaaqay inuu u tartamayo xilka aabihii hayo

   

   Xigashada Sawirka, AFP

   Wiilka uu dhalay madaxweynaha dalka Uganda Yoweri Museveni, General Muhoozi Kainerugaba, ayaa sheegay in uu u tartami doono xilka madaxtinimada dalkiisa marka la garo doorashada sanadka 2026-ka.

   Muhoozi, oo ah Janaraal muran badan dhaliyay oo marar badan doodo ka dhex-abuuray baraha bulshada hadalladiisa awgood, ayaa sidaas ku sheegay qoraal iuu soo dhigay bartiisa Twitter-ka Khamiistii isagoo sheegay in dadku ay ka codsanayeen inuu ku dhawaaqo sharraxnaantiisa.

   "Mar walba waxaad rabteen inaan sheego! hagaag, magaca Ilaahayga, magaca dhammaan dhalinyarada Uganda iyo kuwa adduunka iyo magaca dib u habeyn wanaagsan, waxaan u tartami doonaa madaxweynenimo sannadka 2026!" ayuu bartiisa Twitter-ka ku soo qoray.

   Jenaraalkan aan hadalka la gabban ayaa dhowr jeer muran ka dhaliyey baraha bulshada waxaana ka mid ahaa mar uu sannadkii hore sheegay in uu bishii Jannaayo in uu laba isbuuc oo kali ah u baahan yahay si uu u qabsado magaalada Nairobi ee caasimadda dallka Kenya.

7. 16 Maarso 2023Wariyeyaal u xirnaa muuqaal ay ka baahiyeen madaxweyne ‘isku kaajshey’ oo lasii daayey

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Laba ka mid ah afar wariye oo u xirnaa muuqaal ay baahiyeen oo muujinaya madaxweynaha Koonfurta Suudaan oo isku kaadiyey meel fagaare ah bishii Jannaayo ayaa la siidaayey.

   Ururka Suxufiyiinta Koonfur Suudaaan ee magaciisa loosoo gaabiyo UJOSS ayaa bayaan ku sheegay in ay soo dhaweynayaan sii deynta Victor Ladu iyo Mustafa Osman.

   Bishii Diseebar ee sannadkii hore , muuqaal baraha bulshada ku faafay ayaa muujinayey Mr Kiir oo isku kaadinaya meel fagaare ah xilli ay socotay heesta qaranka dalkaasi.

   Markaas ka dib waxaa la xiray lix ka mid ah warbaahinta qaranka dalkaasi uu markii dambe la sii daayey laba ka mid ah mooyee.

   “Waxaan ku boorineynaa Dawladdu inay sii deyso Garang John iyo Jacob Benjamin amaba hadii ay jirto kiis ay ka jawaabayaan, maxkamad hallasoo taago,” ayey UJOSS ku tiri bayaanka.

   Xarigga ayey dhaleeceeyeen kooxaha xuquuqda oo ay ka mid yihiin Guddiga Ilaalada Suxufiyiinta (CPJ).

   Xiritaanku waxa uu la mid yahay "qaabka ay shaqaalaha ammaanku ku u sameeyaan xadhig aan sabab lahayn oo dhaca mar kasta oo uu dhoco wax ay u arkaan in aanu wanaagsaneyn", ayey tiri wakiilka CPJ ee Afrikada Saxaraha ka hooseeya, Muthoki Mumo xilligaas.

8. 16 Maarso 2023TikTok oo laga mamnuucay taleefoonnada shaqaalaha dawladda UK

   

   Xigashada Sawirka, Reuters

   Shirkadda shiinaha laga leeyahay ee bulshadu adeegsato – TikTok ayaa laga mamnuucay in lagu isticmaalo talefoonnada dawladda UK oo ay ka mid yihiin kuwa wasiirrada iyo shqaalaha kale.

   Wasiirka Xafiiska Raysal wasaaraha Oliver Dowden ayaa goor dhow bayaan ka hor akhrin doona xildhbaannada.

   Inkastoo aanay jirin faallo rasmi ah, hadana Mr Dowden ayaa la filayaa in uu xaqiijiyo xayiraadda laga saaray aaladdan dhammaan qalabka dawladda.

   TikTok ayaa wajahaysay eedeymo ah in ay xogta adeegsadayaasha u gacan galiso dawladda Shiinaha, balse shirkaddan ayaa gaashaanka u daruurtay eedaymahan.

   Xarunta amniga internetka ee UK ayaa qiimeynaysay in TikTok laga mamnuuco talefoonnada dawladda, iyada oo dawladdu ay cadaadis kala kulmeysay baarlamaanka oo donayey in lagu daydo Maraykanka iyo Midowga Yurub oo laga mamnuuco aaladda qalabka dawladda.

   Canada iyo Beljamka ayaa Tallaabo tan la mid ah qaaday.

   TikTok ayaa sheegtay in xayiraaddu ku saleysantahay ”cabsi aan halkeedii joogin, waxayna u muuqataa in ay siyaasad dabada ka riixayso”, iyada oo kusii dartay inay ay ”tallaabada UK niyad jabisay”.

   Baarlamaaka UK ayaa akoonkiisii TikTok xiray bishii Agoosto ee aan kasoo gudubnay. Akoonka TikTok ee aqalka ingiriiska looga arrimiyo Downing Street ayaan waxba lasoo galinin tan iyo markii Raysal Wasaarihii hore ee UK Boris Johnson uu xafiiska ka dagey sibteembartii u dambeysay.

9. 16 Maarso 2023Madaxda dawladda dhexe iyo maamul goboleedyada oo shir uga furmay Baydhabo

   

   Xigashada Sawirka, SONNA

   Shirka dowladda federaalka ah ee soomaliya iyo dowlad goboleedyada dalka ayaa maanta ka furmaya magaalada Baydhabo ee xarunta maamulka koonfur galbeed. Shirkaasi ayaa wararku waxa ay sheegayaan in aysan qayb ka ahayn Puntland.

   Wasiirka war faafinta Soomaaliya Daaud Aweys oo ay BBC-du wareysatay ayaa sheegay in shirkani yahay mid ka mid ah “shirarkii ay isugu imaan jireen golaha wada tashiga qaranka oo uu shir guddoomiyo madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud”.

   Sida uu sheegay wasiirka war faafinta Soomaaliya, Shirkan ayaa looga hadli doonaa arrimo ay ka mid yihiin amniga, maareynta dhaqaalaha iyo siyaasadda dalka oo uu sheegay in looga hadli doono sidii loo qaabeyn lahaa doorashooyinka dalka ka dhaca.

   Shirka oo uu shir guddoominayo madaxweynahya ayaa waxaa sidoo kale kasoo qayb galay Raysal wasaarah Soomaaliya Xamse Barre, waxaana la filayaa inay kasoo qayb galaan dhamman Maamul goboleedyada, balse Puntland oo la sheegay in aanay kasoo qayb galeynin shirka ayaan wax ka weydiinnay Wasiirka wuxuuna ku gaabsaday in la filayo kasoo qayb galka dhamaan maamullada.