Wakati wa ziara ya kuzuru kitovu cha mgombea urais wa Kenya Raila Odinga, ilidhihirika wazi kuwa uamuzi wake mkubwa wa kuunda muungano na mpinzani wake mkuu, Rais anayemaliza muda wake Uhuru Kenyatta, umezaa matunda.
Barabara ya kuelekea nyumbani kwake katika mji mdogo lakini wenye shughuli nyingi wa Bondo - yapata kilomita 60 (maili 37) kutoka mji wa Kisumu kando ya ziwa - imepigwa tena lami, pamoja na barabara ya kuelekea nyumbani kwa marehemu baba yake, Mzee Jaramogi.
Makamu wa Rais wa kwanza baada ya uhuru anajulikana kwa heshima na Wakenya.
Mzee Jaramogi alihudumu katika serikali ya Jomo Kenyatta, baba yake rais wa sasa, hadi walipotofautiana, na kusababisha makamu wa rais kuwa mwanasiasa wa upinzani na kufungwa mwaka 1969 kwa miezi 18.
Kilianza kipindi kirefu cha uadui kati ya familia hizo mbili, ambao ulikamilika mwaka 2018 kwa kupeana mkono kati ya Bw Odinga na Bw Kenyatta.
"Barabara hizo mbili zilitengenezwa baada ya kupeana mkono. Tuna matumaini kwamba lami itapanuliwa hadi katika vijiji vingine ikiwa [Bw Odinga] atakuwa rais," mmiliki wa karakana Isaac Omondi alisema, akionesha kwamba Bondo tayari imepata "kuinua uso" mashimo yaliyowekwa na mfumo wa mifereji ya maji kuboreshwa.
Nyumba ya Bw Odinga mwenye umri wa miaka 77 inalindwa vikali na maafisa waliojihami, kama ilivyo kawaida kwa kila mgombea wa kiti cha urais wakati wa maandalizi ya uchaguzi.
Kuchungulia ndani kunaonesha jumba kubwa lililo na ukumbi uliopanuliwa kamili na nguzo kubwa.
Katika kona ya mbali ya ardhi yake kuna Kanisa la Lego Maria, chipukizi lililoanzishwa na Waafrika wa Kanisa Katoliki la Roma.
Nani yuko kwenye kinyang'anyiro cha kuiongoza Kenya ?
Fahamu zaidi kuwahusu wagombea urais wa Kenya
Chagua mgombea ili kutazama wasifu wake
Raila Amollo Odinga
Muungano wa Azimio la Umoja
Mgombea huyo mwenye umri wa miaka 77 ni mhandisi aliyesomea Chuo Kikuu cha Ufundi cha Magdeburg (sasa kinajulikana kama Chuo Kikuu cha Otto-von-Guericke Magdeburg) nchini Ujerumani.
Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya Azimio la Umoja One Kenya Coalition Party.
Hili litakuwa jaribio lake la tano baada ya kugombea katika: 1997, 2007, 2013 na 2017.
Bw Odinga alikuwa mmoja wa wapiganiaji wa demokrasia ya vyama vingi nchini Kenya. Alikamatwa, akafungwa na wakati fulani akaenda uhamishoni kwa sababu ya kupigania haki hiyo
Aliwahi kuwa Waziri Mkuu, kuanzia 2008-2013.
Odinga alihusika kufanikisha miradi mikubwa iliyotekelezwa na serikali ya Kibaki, kama vile miradi ya umeme vijijini na barabara.
Kuafikia ukuaji wa uchumi wa tarakimu mbili kupitia uwekezaji katika biashara ndogo ndogo na sekta ya viwanda.
Utoaji wa huduma bora za afya kwa wote.
Utoaji wa vifaa vya michezo na burudani kwa ukuaji wa kimwili, kiakili, kijamii, kimaadili na maendeleo ya watu.
Kufuatia jaribio la mapinduzi ya Agosti 1, 1982, Raila Odinga alikamatwa na kukabiliwa na mashtaka kadhaa, yakiwemo ya uhaini ambayo alizuiliwa bila kufunguliwa mashtaka. Tume ya Ukweli ya Haki na Maridhiano iliambiwa mwaka 2011 kwamba Odinga alikuwa na mawasiliano na mpangaji mkuu wa mapinduzi hayo. Odinga amekana kuhusika kila mara. - Makavazi ya Kitaifa ya Kenya.
William Samoei Ruto
Muungano wa Kenya Kwanza
Mgombea huyu mwenye umri wa miaka 55 ana Shahada ya Uzamifu/PhD katika Ikolojia ya Mimea na BSc katika Botany na Zoology kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi.
Anawania kiti cha urais kwa tikiti ya chama cha United Democratic Alliance ( chenye mafungamano na Kenya Kwanza).
Aliongoza Vuguvugu la vijana la Youth for Kanu '92 (YK'(92).
Wizara yake iliorodheshwa kama inayofanya bora zaidi serikalini alipokuwa Waziri wa Kilimo.
Alihudumu kama Naibu Rais wa kwanza wa Kenya chini ya katiba mpya ya 2010.
Alihudumu kama mbunge wa eneo bunge la Eldoret Kaskazini kuanzia 1997-2007.
Kutenga $424 milioni kila mwaka kwa biashara ndogo ndogo za kati.
Kuanzisha mfuko wa elimu wa kitaifa ili kukidhi gharama zisizo za masomo.
Tekeleza kikamilifu sheria ya usawa wa kijinsia ya thuluthi mbili katika uteuzi wa kisiasa na kutenga nusu ya baraza lake la mawaziri kwa wanawake.
Mnamo 2008, Mahakama Kuu ya Kenya iliamuru Naibu Rais William Ruto kusalimisha shamba la ekari 100 na kulipa $ 62,500 kwa Adrian Muteshi, mkulima ambaye alimshtaki kwa kuchukua mali hiyo baada ya uchaguzi wa 2007. - Kenya Law
Mnamo 2011, Bw Ruto alikabiliwa na kesi kwa makosa matatu dhidi ya binadamu: Mauaji, uhamisho wa watu kwa lazima na mateso ya watu katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu. Miaka mitano baadaye mahakama ilisitisha kesi hiyo kwa msingi kwamba - ushahidi wa upande wa mashtaka ulikuwa dhaifu. -ICC
George Wajackoyah
Chama cha Roots
Profesa huyo mwenye umri wa miaka 61 ana shahada ya uzamili katika sheria kuhusu maendeleo kutoka Chuo Kikuu cha Warwick na shahada ya uzamili , sheria (sheria za Marekani kutoka Chuo Kikuu cha Baltimore.
Bw Wajackoyah anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Roots Party.
Alihudumu kama Inspekta katika idara ya usalama ya Special branch wakati wa utawala wa marehemu Rais Daniel Moi kabla ya kulazimika kutorokea ng'ambo ili kuepuka kufunguliwa mashtaka na mamlaka.
Yeye ni mshirika katika kampuni ya mawakili aliyoianzisha mwaka wa 2018.
Alifunnza somo la sheria na uchumi katika vyuo vikuu vya Marekani, Uingereza na Kenya.
Kuhalalisha matumizi ya kiviwanda ya bangi
Badilisha siku za kazi hadi Jumatatu hadi Alhamisi.
Huduma ya afya ya bure na msaada kwa wazee, walio hatarini na wajawazito
David Mwaure Waihiga
Chama cha Agano
David Mwaure anawania kiti cha urais kwa tiketi ya Chama cha Agano.
Ni kiongozi wa Chama cha Agano.
Alihitimu na shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi na ana Shahada ya Uzamili katika masomo ya uongozi.
Yeye ni wakili mkuu na amehudumu kama mwanasheria kwa zaidi ya miongo mitatu.
Ana kampuni ya uwakili na amewania viti mbalimbali vya kisiasa.
Ilianzishwa chama cha Agano mwaka 2006.
Kupambana na ufisadi uliokithiri.
kuunda nafasi za ajira.
Kurejesha mali ya Kenya iliyofichwa nje ya nchi.
Pata maelezo zaidi kuhusu sera za wagombea urais hapa
Wenyeji walisema Mzee Jaramogi ni mali yake na mwanawe alitoa shamba hilo kwa ajili ya kanisa ambalo majirani hufika kuabudu.
Nyumba ya baba yake iko wazi kwa umma na imegeuzwa kuwa jumba la makumbusho linalohifadhi historia ya akina Odinga, jamii yao ya Waluo, na Kenya kwa ujumla.
Chanzo cha picha, VIOLA KOSOME
Inajumuisha vitu vya binafsi vya Mzee Jaramogi, kama vile kofia zake za kitambo, fimbo, chupa tupu ya mvinyo anayoipenda Waziri Mkuu, sare zake za gereza kabla ya uhuru na gramafoni mbili.
Upande wa kulia kabisa karibu na lango kuu la jumba la makumbusho, kuna nyumba ya kwanza ambayo Bw Odinga alijenga kwa mbao.
"Bw Odinga aliijenga kwa haraka kabla ya kurejea Ujerumani [mwisho wa miaka ya 1960] kwa masomo yake.
Baba yake aliweka sharti kwamba alihitaji kujenga nyumba na kuoa kabla ya kurejea Ujerumani," anayetunza jumba la makumbusho Mercellus Otieno alisema.
Katika jumba la makumbusho kumetundikwa picha za marais wanne wa Kenya.
Kufikia ukuaji wa uchumi wa tarakimu mbili kupitia uwekezaji katika biashara ndogo ndogo na sekta ya viwanda.
Elimu Bure kwa wote.
Huduma ya afya bora kwa wote.
Uchumi
Kukuza sekta ya kilimo, mifugo, uvuvi na uchumi wa bluu hadi asilimia 30 ya Pato la Taifa.
Kuza bidhaa za "Zilizotengezwa Kenya" kwa kusaidia ukuaji wa biashara ndogo ndogo na za kati.
Mpango wa "Kaunti Moja, Bidhaa Moja" kutegemea utengenezaji kama injini ya uundaji wa utajiri na ajira.
Ufisadi
Kuboresha kwa haraka mamlaka ya kisheria na kiutawala.
Kuongeza kasi ya kurejesha mapato ya rushwa na uwepo wa fedha haramu.
Kutovumilia rushwa.
Madeni
Kupunguza kasi ya ulimbikizaji wa madeni.
Boresha sera za usimamizi wa madeni.
Kuendeleza mazungumzo ya msamaha wa madeni.
Ajira
Kutumia vizuri idadi kubwa ya vijana kwa ustawi
Kuboresha tija katika sekta ya viwanda na kusaidia uzalishaji wa ajira katika sekta hiyo.
Wekeza katika teknolojia zinazoibukia ambazo zitatoa fursa za ajira kwa vijana wa Kenya.
Kawi
Punguza gharama ya umeme.
Tathmini ushuru na kodi za bidhaa za petroli.
Kuongeze utafutaji wa mafuta na gesi kwenye nchi kavu na baharini.
Afya
Huduma ya afya bora kwa wote.
Kukuza uzalishaji wa ndani wa dawa na pembejeo nyingine zinazohusiana na afya.
Kuboresha mazingira ya kazi na malipo ya wataalamu wa afya.
Uhalifu na usalama
Kuhakikisha utekelezaji madhubuti wa mageuzi ya polisi.
Kuwafunza angalau maafisa sita wa polisi katika kila kituo cha polisi kushughulikia uhusiano wa polisi na vijana.
Boresha sheria na sera kuhusu usalama na usalama mtandaoni.
Elimu
Kutoa elimu bure kuanzia chekechea hadi chuo kikuu.
Toa mlo mmoja kwa siku kwa watoto wa chekechea na madarasa ya mwanzo ya shule za msingi
Kukuza uhusiano wa kufanya kazi kati ya taasisi za elimu na utafiti na viwanda.
Usambazaji wa maji
Wekeza na kukuza uvunaji wa maji ya mvua na udhibiti wa mafuriko.
Kupanua miundombinu ya mabwawa na umwagiliaji.
Kuongeza upatikanaji wa maji safi na salama kwa kila shule na boma
Gharama ya maisha
Tathmini gharama ya mafuta, unga na nishati katika siku 100.
Kuongeza uwezo wa kusambaza umeme na kupunguza upotevu wa gridi kutoka asilimia 23 hadi 10.
Weka mazingira wezeshi ya kupata chakula, mavazi, malazi na mahitaji mengine ya kimsingi kwa bei nafuu.
Roots Party of Kenya
Vipaumbele
Kuendesha serikali yenye faida kupitia kuhalalisha na kudhibiti utumiaji wa bangi kiviwanda
Kuunda majimbo 8 ambayo yatasimamiwa na serikali zao za shirikisho.
Sitisha katiba, ili kuwapa Wakenya fursa ya kuchagua sheria inayowafaa.
Uchumi
Uchumi wa saa 24 wa zamu ya saa nane, siku nne kwa wiki.
Kuongeza bajeti ya serikali kupitia mapato ya fedha za kigeni kutokana na mauzo ya katani ya viwandani.
Pata mapato kupitia ufugaji wa nyoka na kuuza nje nyama ya mbwa.
Ufisadi
Kuanzisha hukumu ya kifo inayotumika kwa watu wanaopatikana na hatia ya rushwa.
Kutovumilia rushwa.
Madeni
Lipa deni la Kenya haraka kwa mapato kutoka kwa kuhalalisha na usafirishaji wa bangi ya viwandani.
Mkopo huo utalipwa kwa awamu 30 kati ya Januari 2021 hadi Julai 2035.
Epuka madeni kwa kutumia mapato yaliyopatikana kutokana na kuhalalisha bangi ili kuongeza mapato ya serikali.
Ajira
Unda fursa za Uwekezaji na ajira kwa kuhalalisha bangi
Kawi
Tumia katani ya Viwanda kuzalisha nishati ya kibayolojia.
Kupunguza gharama ya nishati kwa kupunguza kodi na kushughulikia mzigo wa madeni.
Afya
Huduma za afya na lishe ya bure kwa wazee, walio katika mazingira magumu na wajawazito.
Boresha matibabu na udhibiti wa Alzheimer's, saratani, ugonjwa wa kupooza kwa ubongo na kifafa kwa kutumia moja ya bidhaa za katani za viwandani.
Kutanguliza utafiti na maendeleo katika kampuni za dawa zinazomilikiwa na Kenya.
Uhalifu na usalama
Kuwalipa polisi vizuri ili kupunguza rushwa.
Elimu
Wape wazazi chaguo la masomo ya nyumbani na kurahisisha mchakato wa usajili.
Boresha mfumo wa elimu wa CBC nchini Kenya.
Usambazaji wa maji
Kuboresha miundombinu ya majisafi na majitaka.
Gharama ya maisha
Tengeneza fursa za ajira na uwekezaji.
Punguza kodi na gharama ya nishati.
Chama cha Agano
Vipaumbele
Unda taasisi zitakazomaliza ubadhirifu wa fedha na kukomesha ufisadi.
Hakikisha kwamba haki za wasio na sauti na waliotengwa zinazingatiwa.
Punguzo la ushuru kwa Wakenya kusaidia kudhibiti gharama ya maisha.
Uchumi
Kupeleka bajeti kwa halmashauri za vijiji badala ya Hazina na Ikulu.
Weka mazingira mazuri kwa sekta binafsi na watu binafsi kuanzisha biashara.
Ufisadi
Fanya ripoti za Mkaguzi Mkuu wa Hesabu kuwa ushahidi wa msingi wa matumizi mabaya ya ofisi na msingi wa kuwashtaki watumishi wa umma walio wafisadi
Kesi zote za ufisadi zitashughulikiwa ndani ya miezi mitatu.
Tume ya Maadili na Kupambana na Rushwa kupewa mamlaka ya kuendesha mashtaka.
Madeni
Majadiliano kwa lengo la kupanga upya ulipaji wa deni na wakopeshaji.
Tumia fedha zilizopatikana kutokana na shughuli za kifisadi kulipa madeni ya nje.
Kurejesha fedha zilizofichwa nje ya nchi ili kusaidia kulipa deni la nje .
Ajira
Tekeleza sheria ya maudhui ya humu nchini kwa kuongeza kiwango cha juu cha kandarasi zinazotolewa kwa makampuni ya kigeni hadi zaidi ya $8.5 milioni (Ksh1 bilioni).
Punguzo la kodi kwa makampuni yanayoajiri wanawake na vijana.
Kuharakisha utekelezaji wa mpango wa Kanda Maalum ya Kiuchumi ili kuhimiza wageni,makampuni ya kuanzisha viwanda vya utengenezaji nchini Kenya.
Kawi
Kusaidia matumizi ya nishati ya jua nje ya gridi ya taifa.
Kufanya nishati kuwa bei nafuu kwa kushughulikia rushwa katika sekta ya nishati.
Afya
Unda tume ya kitaifa ya afya ili kudhibiti kupanda kwa gharama za afya.
Kutoa ruzuku kwa michango ya Mfuko wa Kitaifa wa Bima ya Afya kwa kila familia Kenya.
Uhalifu na usalama
Kuboresha maisha na mazingira ya kazi ya polisi.
Fanya vikosi vya usalama kuwa vya kisasa ili kuendana na uhalifu wa kisasa.
Punguza msongamano wa magereza na kuboresha hali ya maisha na kazi ya maafisa wa magereza
Elimu
Kuanzisha kipengele cha maadili katika mtaala.
Elimu ya bure katika ngazi zote.
Walimu wawezeshwe kidijitali kufanya kozi za kujiongeza masomo
Usambazaji wa maji
Maeneo kame kupokea maji ya bomba kwa ajili ya umwagiliaji.
Kuondoa tozo dhidi ya vifaa vyote vya kuvuna maji ya mvua.
Kukuza upandaji miti upya.
Gharama ya maisha
Msamaha wa jumla wa 50% kwa PAYE kwa Wakenya wote.
Kenya Kwanza Alliance
Vipaumbele
Tenga $427 milioni (Ksh50 bilioni) kila mwaka ili kutoa mikopo kwa biashara ndogo ndogo na za kadri kwa njia rahisi na inayotegemeka
Kurekebisha Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya ili kubadilisha mchango kwa familia/nyumba badala ya watu binafsi.
Mtandao wa bure ndani ya miaka mitano.
Uchumi
Komesha ushuru unaorudiwa
Fanya leseni ya biashara na eneo kuwa haki.
Weka sera thabiti ya ulinzi wa huduma za kifedha ili kuwalinda Wakenya dhidi ya wakopeshaji walaghai.
Ufisadi
Kuzipa uhuru taasisi zinazohusika na vita dhidi ya rushwa.
Taarifa za wafanyabiashara wanaofanya biashara na serikali kuwekwa wazi.
Shirikiana na nchi nyingine kusaidia kurejesha mali zilizoibiwa.
Madeni
Kuimarisha uwezo wa serikali wa kukopesheka kutoka nje na kuongeza upatikanaji wa mikopo nafuu, na kuacha vyanzo vya mikopo vya ndani kwa sekta binafsi.
Ajira
Wekeza kwenye kilimo ili kutengeneza ajira zaidi.
Anzisha Kituo cha Maendeleo ya Biashara cha MSME katika kila kata na bustani ya viwanda.
Kuanzisha kituo cha ukuzi wa biashara katika kila taasisi ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi.
Kawi
Weka mfumo wa kisheria wa kulinda hazina ya uimarishaji wa mafuta.
Unda vivutio vya kupitishwa kwa mifumo ya usafiri wa umma ya umeme katika miji na miji yote.
Kuharakisha maendeleo ya rasilimali ya kawi ya mvuke
Afya
Huduma ya afya ya msingi inayofadhiliwa kikamilifu.
Kuanzisha mfuko wa kitaifa wa magonjwa sugu.
Mfuko wa Taifa wa Bima ya Afya wa lazima.
Uhalifu na usalama
Imarisha uangalizi wa polisi na kuteua mchunguzi atakayezingatia ukiukwaji wa haki za binadamu kwa vijana.
Bima ya maisha kwa maafisa wa polisi iwapo watafariki wakiwa kazini.
Mfuko wa hisani wa kuchangia familia za maafisa walioaga dunia na wagonjwa mahututi.
Elimu
Lipia mafunzo ya ualimu kazini.
Tathmini mfumo wa sasa wa maendeleo ya kitaaluma kulingana na mitihani.
Kupunguza pengo la sasa la upungufu wa walimu 116,000 ndani ya miaka miwili ya kifedha.
Usambazaji wa maji
Maji yatapewa kipaumbele kwa ruzuku ya mradi/ufadhili wa masharti nafuu.
Hamisha mwelekeo kutoka kwa mabwawa makubwa hadi kwenye miradi ya maji ya kijamii huku msisitizo ukiwa katika kuvuna na kurejeleza
Gharama ya maisha
Kuongeza tija ya kilimo ili kupunguza gharama ya maisha.
Mwongozo huu ni muhtasari wa sera kuu zinazotolewa na kila chama.
End of Uchaguzi wa Kenya 2022: Vyama vinakuahidi nini?
Nafasi imeachwa kwa ya tano. Wengi wa Bondo wanatumai kuwa baada ya uchaguzi wa Agosti 9, kutajazwa na picha ya Bw Odinga - sio ya mpinzani wake mkuu, Naibu Rais William Ruto.
Haya pia ndiyo matumaini ya Bw Kenyatta, ambaye - baada ya kumshinda Bw Odinga katika chaguzi mbili zilizozozaniwa vikali - anamuunga mkono kama mrithi wake.
Chanzo cha picha, Getty Images
Wakosoaji wa Bw Odinga wanasema amekuwa mlaini katika ukosoaji wake wa ufisadi serikalini tangu kupeana mkono, huku Bw Ruto akitoa mapatano yao kama jaribio la "nasaba" mbili za kuunganisha mamlaka.
Lakini kuhusu wafuasi wa "Baba" - au Baba, kama Bw Odinga anavyorejelewa kwa upendo - wanahusika, anastahili kuongoza Kenya kwani amekuwa na jukumu kubwa katika kampeni ya kukomesha utawala wa chama kimoja, na kuibiwa- kwa maoni yao - katika chaguzi nne za vyama vingi tangu wakati huo.
"Baba amepigania demokrasia humu nchini. Kwa sababu yake tumeona serikali zikidhibitiwa.
Ninajivunia sana na nina matumaini kuwa atakuwa rais ajaye," Bw Omondi alisema.
Huku hali mbaya ya uchumi na ukosefu wa ajira zikiwa suala kubwa kwa Wakenya, manifesto ya Bw Odinga imejikita zaidi katika utengenezaji na uanzishaji wa viwanda ili kubuni nafasi za kazi.
Pia ameahidi kaya milioni mbili zenye uhitaji posho ya kila mwezi ya shilingi 6,000 za Kenya ($50; £40) kutoka kwa hazina mpya ya hifadhi ya jamii iwapo atachaguliwa kuwa rais.
Lakini Bw Omondi, alipokuwa akirekebisha injini ya gari bovu katika karakana yake, alisema kuwa wakazi wengi wa Bondo hawataki zawadi.
"Hatutaki pesa za bure. Tunataka kufanya kazi kwa bidii kwa pesa zetu. Tunachohitaji afanye ni kuhakikisha sekta isiyo rasmi inasaidiwa kwa sababu inaajiri watu wengi," aliongeza kijana huyo mwenye umri wa miaka 46.
Chanzo cha picha, VIOLA KOSOME
Mwaka jana bandari na reli katika kaunti ya Kisumu zilifufuliwa pamoja na mtandao mpya wa barabara magharibi mwa Kenya - maendeleo yaliyokaribishwa na dereva wa lori John Atwoto.
"Bandari imeongeza mahitaji ya malori hapa. Kufikia [miji ya] Kakamega na Kitale ni rahisi sasa na hii imetuokoa muda mwingi barabarani," alisema.
Kupeana mkono pia kumepunguza uhasama kati ya Waluo na Wakikuyu, kabila ambalo Bw Kenyatta anatoka.
Mmiliki wa mgahawa wa Kikuyu, Benjamin Mwangi, alisema kuwa tofauti na chaguzi mbili zilizopita, ambapo alihofia ghasia, hataondoka Kisumu wakati huu.
Bw Odinga ameongeza hisia zake za usalama kwa kumchagua Mkikuyu - Martha Karua, ambaye aliwahi kuhudumu katika serikali ya marehemu Mwai Kibaki kama waziri wa sheria - kama mgombea mwenza wake.
"Sioni mapema vurugu. Sisi Wakikuyu tuna Martha Karua kama naibu wa Odinga kwa hivyo tuko katika serikali yake [ikiwa atashinda]," Bw Mwangi alisema.
Tofauti na baadhi ya Wakalenjin - kabila ambalo Bw Ruto anatoka - wanaondoka Kisumu.
Silas Lelei, 25, anayefanya kazi za machinjio alisema mkewe na mtoto tayari walikuwa wamesafiri hadi nyumbani kwao katika eneo la asili la Bw Ruto huko Eldoret.
Anapanga kufunga biashara yake na kujiunga nao muda mfupi kabla ya uchaguzi, na atarejea tu baada ya matokeo kutangazwa na mizozo yoyote kutatuliwa. "Siwezi kukaa hapa.
Sijisikii salama. Nitafunga tarehe 1 Agosti hadi baada ya uchaguzi," alisema huku akikata kipande cha nyama kwa mteja.
Iwapo Bw Odinga atashinda, itakuwa ni wakati wa fahari kubwa kwa jamii yake kwani atakuwa Mjaluo wa kwanza kuwa rais.
Kwa Lucas Obwar, mtengeneza matairi katika jiji la Kisumu, ushindi huo utarahisisha Wajaluo kupata kazi katika sekta ya umma.
Chanzo cha picha, VIOLA KOSOME
"Tunapotuma maombi ya kazi katika mashirika ya kitaifa, hatupati kwa sababu hatujawahi kuwa na rais wa kuweka jamii yetu juu," Bw Obwar alisema.
Uvuvi ni shughuli kuu ya kiuchumi katika kaunti ya Kisumu na wakazi wanatumai kuwa urais wa Odinga hatimaye utafanya kiwanda cha kusindika samaki kuwa kweli.
"Sekta ya usindikaji itaunda nafasi za kazi na kuongeza mapato," mkazi Nelson Adul alisema.
Kuna mzaha nchini Kenya kwamba samaki hugharimu zaidi mjini Kisumu kuliko kwingineko - na sahani ya samaki wa kukaanga kutoka kwa wanawake wanaouza kando ya ziwa ilikuwa mara nne ya inavyotarajiwa.
Wavuvi katika ufuo wa Dunga, kama Denis Morio, waliwalaumu wafanyabiashara wa kati kwa hili na "kupunguza mapato yetu".
Alisema vifaa katika kiwanda cha usindikaji vitarahisisha kufungia samaki wao ili wapate muda zaidi wa kujadili bei nzuri, na chaguzi za kujaza samaki nje ya nchi.
Jiji la Kisumu pia lilikuwa nyumbani kwa kiwanda cha kusaga pamba, Kicomi, na kiwanda cha sukari, Miwani.
Kampuni zote mbili ziliharibiwa na usimamizi mbaya. Maelfu ya watu wakawa hawana kazi.
Kitongoji duni cha Obunga karibu na kiwanda chakavu cha Kicomi kina nyumba zilizojengwa kwa mabati na nyingine zimeezekwa kwa matope.
Hapa ndipo wanaishi wafanyakazi wa zamani wa kiwanda waliogeuka kuwa wachuuzi.
Isaiah Onyango, 58, anakumbuka nyakati ambapo kiwanda cha pamba kilikuwa na zamu tatu za kazi.
"Nyumba za kupangisha zilikuwa biashara iliyositawi. Vijana walikuwa wakipata kazi mara tu baada ya shule," alisema, huku akielezea matumaini kwamba Bw Odinga angenyakua urais - na kwamba Kisumu pia ingeibuka baada ya kile anachoamini kuwa miongo kadhaa kupuuza mpaka 'handshake' 'maarufu.
