ผู้พิทักษ์ป่าไทยฝึกทักษะต่อกรนักล่าสัตว์ผิดกฎหมาย ลดช่องโหว่ปล่อยผู้ต้องหาพ้นคดี

หลากคดีในอดีตที่ผู้ล่าสัตว์ผิดกฏหมายรอดพ้นความผิด ด้วยเหตุผลของศาลว่า "หลักฐานไม่เพียงพอ" ทำให้หลายคนลุ้นว่า "คดีเสือดำ" ที่ลือลั่น ผลจะเป็นอย่างไร บทเรียนในอดีตทำให้เจ้าหน้าที่อุทยานสนใจฝึกฝนทักษะด้านนิติวิทยาศาสตร์มากขึ้น เพื่อไม่ปล่อยให้ผู้กระทำผิดลอยนวลจากช่องโหว่ทางกฏหมายไปได้

"ไปได้" กฤษขจร แตงอ่อน เจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่า ตะโกนให้ผู้ใต้บังคับบัญชาบุกเข้าจับกุมกลุ่มลักลอบล่าสัตว์ป่า ภายในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ จ.นครนายก โดยมีหลักฐานเป็นเขากวาง และมีดแล่เนื้อเปื้อนเลือดวางอยู่ใกล้ตัว

แม้จะจับกุมผู้กระทำผิดด้วยของกลางมัดตัวแน่นหนา แต่ชุดปฏิบัติการของกฤษขจร ยังวางใจไม่ได้ เพราะการเก็บพยานวัตถุต้องระมัดระวัง เพื่อไม่ให้เกิดความผิดพลาด ที่จะกลายเป็นช่องโหว่ให้นักล่าสัตว์ผิดกฏหมายที่จับกุมมาได้ ต้องหลุดมือไปในชั้นศาล

ปฏิบัติการสมจริงนี้ เป็นเพียงสถานการณ์จำลอง ในโครงการฝึกฝนเจ้าหน้าที่พิทักษ์อุทยานไทย ให้นำหลักนิติวิทยาศาสตร์มาใช้ในการทำงานจริง

"การเก็บหลักฐานสำคัญเป็นลำดับแรก ๆ เลยในการสืบสวน" กฤษขจร วัย 26 ปี กล่าว

"เพราะว่าถ้าเราป้องกันสถานที่เกิดเหตุไม่ได้ เก็บพยานวัตถุหลักฐานได้ ไม่มากพอ ไม่รัดกุมพอ หรือมีความถูกต้องไม่พอ จะเป็นช่องให้ผู้กระทำความผิดสามารถแหวกออกไป และหลุดพ้นจากข้อกล่าวหาของเจ้าหน้าที่ได้"

โครงการฝึกฝนผู้พิทักษ์ป่านี้ จัดขึ้นโดยมูลนิธิฟรีแลนด์ (Freeland) องค์กรไม่แสวงผลกำไร ที่มีสำนักงานใหญ่ในไทย ด้วยภารกิจยับยั้งการลักลอบล่า-ค้าสัตว์ป่า

ผู้พิทักษ์ป่าไทยเสี่ยงตาย

การปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่พิทักษ์อุทยานไทย กลายเป็นที่จับตามองของสังคม จาก "คดีล่าเสือดำ ทุ่งใหญ่นเรศวร" ซึ่งมีนายเปรมชัย กรรณสูต ประธานบริหารและกรรมการ บมจ.อิตาเลียนไทย ดิเวล๊อปเมนต์ พร้อมพวกเป็นผู้ต้องหา

ผู้พิทักษ์ป่าต้องเผชิญหน้ากับกลุ่มลักลอบล่าสัตว์ รวมถึงขบวนการลักลอบขนส่งอวัยวะสัตว์ ที่ใช้ประเทศไทยเป็นทางผ่านไปยังจีนและเวียดนาม ตลาดค้าอวัยวะสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์และสัตว์ป่าคุ้มครองขนาดใหญ่ที่สุดในโลก

เจ้าหน้าที่อุทยานไทยกว่า 14,000 ชีวิต ต้องต่อสู้กับพรานล่าสัตว์ คนลักลอบตัดไม้ ที่มักพกพาอาวุธสงครามร้ายแรง แต่เจ้าหน้าที่กลับขาดอุปกรณ์และการฝึกฝน เพื่อต้านทานอาชญากรเหล่านี้ ส่งผลให้เจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าราว 15 นายเสียชีวิตต่อปี

กำลังใจในการทำงานของหน่วยคุ้มครองป่ายิ่งลดลง เมื่อผู้กระทำผิดที่จับกุมได้ ท้ายสุดแล้วกลับรอดพ้นโทษในชั้นศาล

หลักฐานจาก "ป่า" มาสู่ "ศาล"

ทิม เรดฟอร์ด ผู้อำนวยการโครงการ มูลนิธิฟรีแลนด์ ระบุว่า การลักลอบล่าสัตว์ป่าขยายวงกว้าง และมักเชื่อมโยงกับองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติรายใหญ่

"อาชญากรเหล่านี้ใช้ประโยชน์จากช่องโหว่ทางกฏหมาย ความอ่อนแอและไม่เข้าใจของผู้พิพากษาและอัยการ นั่นจึงทำให้ผู้กระทำผิดเหล่านี้กำลังมีชัย"

มูลนิธิฟรีแลนด์ ดำเนินการฝึกฝนเจ้าหน้าที่อุทยานในทักษะการเก็บหลักฐาน การรักษาจุดเกิดเหตุ และใช้การตรวจสอบทางนิติวิทยาศาสตร์ อาทิ การดูแลหลักฐานที่เก็บได้จากจุดเกิดเหตุ ด้วยกรรมวิธีที่ไม่ทำให้หลักฐานปนเปื้อนรอยนิ้วมือ หรือดีเอ็นเอของเจ้าหน้าที่

เจ้าหน้าที่อุทยานอาจไม่คุ้นเคยกับเทคนิคที่ละเอียดอ่อนเหล่านี้ เพราะไม่เคยมีการฝึกฝนและบังคับใช้อย่างจริงจัง แต่เมื่อได้มาเรียนรู้ กฤษขจร ตระหนักว่า ทักษะเหล่านี้มีความจำเป็นอย่างมากเพื่อนำตัวผู้กระทำผิดมาดำเนินคดี

"ทักษะการสืบสวนของพวกเรายังไม่มากพอ" กฤษขจร ยอมรับ "เวลาเจอสถานการณ์แบบนี้ มักจะทิ้งช่องโหว่ในการเก็บหลักฐานไว้ จนทำให้ผู้ต้องสงสัยรอดพ้นคดีได้"

19 มี.ค. ชี้ชะตา 'เปรมชัย'

"คดีเสือดำ" ทำให้สังคมไทยตระหนักถึงความยากลำบากของผู้พิทักษ์ป่า และช่องโหว่ในกระบวนการยุติธรรมของไทย

ศศิน เฉลิมลาภ ประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร เข้าร่วมการเสวนา เมื่อวันที่ 2 ก.พ. 2562 ในโอกาสครบ 1 ปีคดีเสือดำ ชี้ว่า เป็นกรณีที่ทำให้ทุกภาคส่วนของสังคมไทยออกมาเคลื่อนไหวมาที่สุด กระบวนการยุติธรรมถือว่ารวดเร็ว แต่ยังต้องลุ้นว่าคำพิพากษาในวันที่ 19 มี.ค. นี้ จะลงโทษผู้ต้องหา รวมถึงเปรมชัย ได้หรือไม่

เพชรัตน์ แสงไชย ผู้อำนวยการมูลนิธิฟรีแลนด์ ประจำประเทศไทย มองว่า หากเตรียมพยานวัตถุเป็นอย่างดี พิสูจน์ได้ด้วยหลักนิติวิทยาศาสตร์ โอกาสทวงความยุติธรรมให้สัตว์ป่าที่ตกเป็นเหยื่อ จะสูงขึ้น

"เพราะว่าของกลางในคดีเนี่ย นิติวิทยาศาสตร์เนี่ย เป็นสิ่งที่โกหกกันไม่ได้ เพราะเป็นวิทยาศาสตร์ พยานบุคคลมันยังอาจเปลี่ยนคำให้การได้"

"ถ้าพวกแกรู้ว่านายผมเป็นใคร แล้วจะหนาว นายผมคือเปรมชัยนะ" ผู้รับบทเป็นนายพรานคนหนึ่ง ตะโกนออกมาระหว่างการฝึกสถานการณ์จำลอง สร้างความขบขันให้ผู้เข้าร่วมฝึกทุกคน

แต่มองอีกด้านหนึ่ง ประโยคที่พูดเชิงหยอกล้อ กลับสะท้อนความจริงในสังคมไทยว่า ความรวยและอำนาจช่วยให้รอดพ้นความผิดได้ในประเทศไทย ไม่เพียงแค่คดี 'ล่าสัตว์ป่า' เท่านั้น